اقدام جمهوری اسلامی در قطع اینترنت، ضمن نابودی صدها هزار کسبوکار خانگی، معیشت میلیونها خانوار ایرانی را با بحران مواجه کرده و با تحمیل فقر به زنان، آسیبهای شدیدی به معیشت و استقلال مالی و اجتماعی زنان [جمهوری اسلامی] ایران وارد کرده است.
قطع اینترنت توسط رژیم همچنین جمعیت بزرگی از زنان را از فرصتهای آموزشی و مهارتآموزی بازداشته و منجر به تشدید نابرابری جنسیتی و کاهش نرخ مشارکت اقتصادی زنان در [جمهوری اسلامی] ایران شده است.
نابودی اشتغال زنان در سه سطح
قطع اینترنت به اشتغال به ویژه اشتغال زنان در سه سطح «مشاغل خانگی»، «شاغلان در پلتفرمها و کسب و کارهای آنلاین بزرگ» و زنان شاغل در اپراتورها و خدمات ارتباطی، ضربه زده است.
اولین سطح، شامل زنان شاغل در کسبوکارهایی است که به عنوان مشاغل خانگی از قابلیتهای اینترنت و شبکههای اجتماعی چون اینستاگرام و تلگرام استفاده میکنند.
شمار کاربران فعال اینستاگرام در ایران بین ۳۱ تا ۴۰ میلیون نفر برآورد میشود و اینستاگرام پربازدیدترین شبکه اجتماعی در میان ایرانیان است. تلگرام با حدود ۲۴ میلیون کاربر در رتبه دوم قرار دارد.
سهولت راهاندازی کسب و کار آنلاین در اینستاگرام، این شبکه اجتماعی را به بزرگترین بستر خرده فروشی کالا و خدمات آنلاین در ایران تبدیل کرده است.
به گفته مقامهای اتحادیه کسب و کارهای مجازی، تا پیش از قطع اینترنت توسط [جمهوری اسلامی] ایران، «فروشگاههای اینستاگرامی سالانه حدود ۱۰۰ الی ۱۲۰ هزار میلیارد تومان» فروش داشتند.
تعداد فروشگاههای اینستاگرامی کاربران ایرانی حدود «یک میلیون فروشگاه» برآورد شده که به گفته پشتون پورپزشک، نایب رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی ایران، «بیش از ۶۰ درصد صاحبان فروشگاههای اینستاگرامی را زنان تشکیل میدهند.»
به این ترتیب در آخرین روزهای اردیبهشت ماه و در حالی که سومین ماه قطع اینترنت [از سوی رژیم] ایران رو به پایان است، دستکم ۶۰۰ هزار تن از زنان ایرانی که تا پاییز گذشته در فروشگاههای اینستاگرامی خود مشغول کسب و کار بودند، ماههاست که شغل، درآمد و کسب و کارشان را از دست دادهاند.
علاوه بر این، دهها هزار نفر از زنان هم در کسب و کارهای اینستاگرامی به مشاغلی چون تولید محتوا، ادمینی صفحات مجازی، عکاس و فیلمبرداری، طراحی و گرافیک، گویندگی، آموزش، معرفی فیلم و کتاب، تبلیغات گردشگری و بومگردی، مدلینگ و دهها رشته دیگر مشغول بودند. بخش عمده این زنان هم در پیامد قطع اینترنت، شغل خود را از دست دادهاند.
در دومین سطح نیز قطع اینترنت سبب بیکاری یا اخراج هزاران زن شاغل در شرکتها و کسب و کارهای مبتنی بر فناوری دیجیتال و پلتفرمها شده است.
زنان شاغل در پلتفرمهای گردشگری و بوم گردی، تاکسیرانی، فروشگاههای بزرگ اینترنتی، شرکتهای ارائه خدمات آنلاین و زنان شاغل در استارتاپها هم، بخش دیگری از قربانیان قطع اینترنت هستند.
سومین سطح ضربه قطع اینترنت، نیز نابودی اشتغال زنانی است که در بخشهایی چون زیرساختهای ارتباطاتی، اپراتورهای ارائهدهنده اینترنت و خدمات جانبی آن مشغول به کار بودند.
تحمیل فقر به زنان
هجدهم دی ماه گذشته و پیش از اقدام جمهوری اسلامی در «قطع اینترنت»، قیمت دلار حدود ۱۴۵ هزار تومان بود، اما حالا در روزهای پایانی اردیبهشت و با گذشت نزدیک به سه ماه از دومین دور قطع پیاپی اینترنت، قیمت دلار در ایران از ۱۸۰ هزار تومان گذشته است.
همه آسیبدیدگان قطع اینترنت به ویژه صدها هزار تن از زنانی که تا چند ماه قبل، فروشگاههای اینستاگرامی و کسب و کارهای کوچک اینترنتی داشتند در طول چهار ماه گذشته، هم شغل خود را از دست دادهاند و هم درآمدشان به صفر رسیده است. آنها در مواجهه با ضربه بیکاری، تورم سهمگین و سقوط ارزش پول ملی، سرمایه اندک خود را هم از دست دادهاند.
جمهوری اسلامی با قطع اینترنت در عمل فقر را به صدها هزار زن ایرانی تحمیل کرده است، زنانی که سالها برای راهاندازی فروشگاههای اینستاگرامی، اعتمادسازی، جلب مشتری و رسیدن به استقلال مالی تلاش کرده بودند.
ابعاد تحمیل فقر به زنان ایران، وقتی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بنابر اعلام وزارت کار «حدود ۸۰ درصد شاغلان خانگی، زنان هستند» و از این میان «حدود ۸۳ درصد زنان، تحصیلاتی در حد دیپلم و زیر دیپلم دارند و بیشترشان از خانوارهای با دهک پایین وارد بازار کار کسب و کارهای خانگی» شده بودند.
تغییر اجباری سبک زندگی
گزارشهای متعددی در رسانههای ایران درباره پیامدهای قطع اینترنت بر سبک زندگی مردم و به ویژه زنان منتشر شده است و حتی مقامهای دولتی نیز بر آن اذعان دارند.
زهرا بهروز آذر، معاون امور زنان در دولت پزشکیان، نیز گفته که « زنان به عنوان افرادی که بخش عمده فعالیت آنها در فضای مجازی اتفاق میافتد، بیشترین صدمه را از قطعی اینترنت در کسب و کار» خوردهاند.
بسیاری از زنان مجرد که در سالهای گذشته زندگی مستقلی برای خود دست و پا کرده بودند با از میان رفتن کسب و کارهای اینترنتی، تحت فشار مشکلات مالی مجبور شدهاند به شهر و خانه پدر و مادر برگردند.
وضعیت زنان سرپرست خانوار و مادران مجرد به مراتب دشوارتر است. بسیاری از این زنان با تعطیلی فروشگاههای اینستاگرامی یا کسب و کارهای اینترنتی خود، با مشکلات مالی، عدم استطاعت برای بازپرداخت وامها، مشکل در تمدید اجاره خانه و حتی مشکل تامین معیشت روزانه مواجه شدهاند.
شماری از این زنان با از دست دادن کسب و کارهای اینترنتی، به مشاغل دیگر از جمله دستفروشی رو آوردهاند، تا آنجا که خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی گسترش دستفروشی در تهران و دیگر شهرهای ایران را ناشی از «قطع اینترنت» و «کوچ اجباری از اینستاگرام به خیابان» توصیف کرد.
کاهش مشارکت اقتصادی زنان، افزایش نابرابری جنسیتی
بنابر گزارش بانک جهانی، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در [جمهوری اسلامی] ایران پس از افغانستان و عراق، در میان کشورهای منطقه از همه کمتر است.
همین نرخ هم در چند سال گذشته روندی کاهشی داشته تا جایی که «نرخ مشارکت اقتصادی زنان ایرانی» سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل یک واحد تنزل داشته و به ۱۳.۴ درصد کاهش یافته است.
در «شاخص نابرابری جنسیتی» هم [جمهوری اسلامی] ایران از میان ۱۹۶ کشور جهان در رتبه ۱۲۳ قرار دارد که بیانگر شکاف عمیق و گستردگی نابرابری جنسیتی در [این کشور] است.
حالا با اقدام جمهوری اسلامی در قطع اینترنت، وضعیت اشتغال زنان بیش از پیش وخیم شده است.
براساس گزارش مرکز آمار ایران از وضعیت اشتغال، در زمستان ۱۴۰۴ دستکم «۲۳۳ هزار اشتغال از سمت زنان کاسته شده» است که به معنای «اخراج» و حذف هزاران زن از مشاغل رسمی است.
بیکار شدن بیش از ۲۳۰ هزار زن از مشاغل رسمی، در حالی است که تعداد زنانی که در اثر قطع اینترنت مشاغل غیر رسمی خود از جمله کسب و کارهای اینترنتی، فروشگاههای آنلاین صنایع دستی و محصولات خانگی در اینستاگرام و تلگرام را از دست دادهاند، در محاسبات مرکز آمار [جمهوری اسلامی] ایران لحاظ نشده است.
این وضعیت بیانگر شدت آسیبپذیری و شکنندگی مشاغل زنان در [جمهوری اسلامی] ایران است و اولین پیامد آن کاهش درآمد و از دست رفتن فوری شغل زنان در میان بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است.
نابودی بیبازگشت کسب و کارهای اینترنتی
مقامهای حکومتی آمار دقیقی درباره تعداد زنان و خانوارهایی که بر اثر قطع اینترنت شغل و درآمد خود را از دست دادهاند، ارائه نمیکنند، اما بنابر آمارهای رسمی تا زمستان گذشته حدود ۱۰ میلیون نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال در [جمهوری اسلامی] ایران فعالیت میکردند.
وزارت ارتباطات پیشتر «میانگین تابآوری» کسب و کارهای اینترنتی در [جمهوری اسلامی] ایران را «۲۰ روز» اعلام کرده بود، [لذا] گذشت چهار برابر این مدت و عبور از ۸۰ روز قطع اینترنت به معنای نابودی کامل و بیبازگشت بخش عمدهای از کسبوکارهای اینترنتی در ایران است.
با گذشت نزدیک به سه ماه از اقدام جمهوری اسلامی در قطع کامل دسترسی مردم ایران به اینترنت، در عمل کسب و کارهای اینترنتی، به ویژه کسب و کارهای اینستاگرامی و تلگرامی، در موقعیتی بیبازگشت قرار گرفتهاند.