نتبلاکس اعلام کرد خاموشی اینترنت در ایران وارد روز هشتادم شده و از مرز ۱۸۹۶ ساعت گذشته است. همزمان رسانههای داخلی از ممنوعیت تبلیغ و فروش «اینترنت پرو» خبر دادند.
به گفته نتبلاکس، نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت، همزمان با قطع دسترسی گسترده کاربران ایرانی به اینترنت جهانی، محتوای حامی جمهوری اسلامی در شبکههای اجتماعی افزایش یافته است.
نتبلاکس همچنین نوشت برخی ایرانیانی که برای دریافت دسترسی ویژه یا قرار گرفتن در «فهرست سفید» اقدام کردهاند، میگویند از آنها خواسته شده برای حفظ این دسترسی، سهمیهای از پستهای تبلیغاتی روزانه منتشر کنند؛ روندی که به گفته این نهاد، با هوش مصنوعی کنترل میشود.
در هشتادمین روز خاموشی اینترنت در ایران، رسانههای داخلی گزارش دادند تبلیغ و فروش «اینترنت پرو» از سوی اپراتورها و دستگاهها ممنوع شده است؛ تصمیمی که پس از هفتهها جنجال درباره دسترسیهای ویژه، هشدارهای رئیس قوه قضائیه، احضار مدیرعامل همراه اول به سازمان بازرسی و انتقادها از شکلگیری اینترنت طبقاتی اعلام میشود.
خبرگزاری مهر گزارش داد نخستین جلسه «بهبود فرآیند اجرای طرح اینترنت پرو» به میزبانی وزارت ارتباطات و با حضور نمایندگانی از مجلس شورای اسلامی، مرکز ملی فضای مجازی، یکی از اپراتورها و وزارت ارتباطات برگزار شد. در این جلسه تأکید شد ارائه اینترنت سازمانی یا پرو باید فقط در چارچوب «زمان بحران» باشد و مصوب شد هرگونه تبلیغات از سوی اپراتورها و دستگاهها برای فروش اینترنت پرو ممنوع باشد.
پرونده اینترنت پرو پیشتر با دستور غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی، وارد مرحله قضایی شده بود. او از دادستانی کل کشور و سازمان بازرسی خواسته بود موضوع «خطهای سفید» و «اینترنت پرو» را بررسی کنند و گفته بود قابل قبول نیست افراد به گفته او «فاقد صلاحیت» یا «عناصر سودجو» از این بستر سوءاستفاده کنند.
چند روز بعد، خبرگزاری مهر گزارش داد مدیرعامل همراه اول برای ارائه توضیح درباره اینترنت پرو در سازمان بازرسی حاضر شده است. سخنگوی سازمان بازرسی گفته بود از این اپراتور درباره وجود مصوبه و طی شدن روند قانونی پرسش شده و موضوع همچنان در حال رسیدگی است.
همزمان، خود مقامهای جمهوری اسلامی نیز به تخلف در اجرای این طرح اذعان کردهاند. در نشستی با حضور رئیس قوه قضائیه، دادستان کل کشور و وزیر ارتباطات که تسنیم، رسانه وابسته به سپاه، آن را احضار وزیر و دادستان نامید، اعلام شد که «احراز تخلف» در پرونده خطهای سفید و اینترنت پرو «قطعی و حتمی» است.
اما بحران اینترنت در ایران فقط به واگذاری دسترسی ویژه محدود نیست. همزمان با قطع و محدودسازی اینترنت جهانی، میلیونها کاربر به پیامرسانها و سرویسهای داخلی رانده شدهاند؛ سرویسهایی که خود با اختلال، کندی و قطع و وصل مکرر روبهرو شدهاند.
روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشی نوشت اختلالهای مکرر در پیامرسانهایی مانند بله و روبیکا ناشی از دو عامل اصلی است: تغییرات و محدودیتهای زیرساختی در سطح شبکه ملی و مدیریت ترافیک کشور، و افزایش ناگهانی کاربران که ظرفیت فنی موجود را با چالش مواجه کرده است.
به بیان دیگر، جمهوری اسلامی هم اینترنت جهانی را از دسترس عمومی خارج کرده، هم جایگزین داخلی آن هنوز کشش فنی لازم را ندارد.
روزنامه دولتی ایران نیز نوشته است قطع اینترنت موجب رونق سیمکارتهای عراقی در مرزهای غربی شده و در مناطقی از خوزستان، از جمله شلمچه، چذابه، خرمشهر، اروندکنار و جزیره مینو، برخی فعالان اقتصادی از سیمکارتهای عراقی در عمق یک تا دو کیلومتری خاک ایران استفاده میکنند.
به نوشته این روزنامه، این سیمکارتها برای ارتباط با طرفهای تجاری، ثبت سفارش، هماهنگیهای لجستیکی و دسترسی به پیامرسانهایی مانند واتساپ و تلگرام به کار میرود.
مجموع این تحولات نشان میدهد جمهوری اسلامی پس از هشتاد روز خاموشی اینترنت، نهتنها نشانهای از بازگشت پایدار اینترنت جهانی ارائه نکرده، بلکه در حال محدودتر کردن حتی همان دسترسیهای ویژه و گزینشی است.
ممنوعیت تبلیغ «اینترنت پرو» پس از هشدارهای محسنی اژهای و ورود سازمان بازرسی، بیش از آنکه نشانه عقبنشینی از سیاست قطع اینترنت باشد، تلاشی برای جمعکردن تدریجی دسترسیهای ویژه و کنترل اداری آنها به نظر میرسد.