عمر درستاران، زندانی سیاسی بلوچ در ۲۰ مهر ۱۴۰۵ به اتهام «بغی» از طریق عضویت در گروه جیش‌العدل، اعدام شد. قوه قضاییه جمهوری اسلامی او را متهم می‌کند که یکی از «عناصر مسلح گروهک تروریستی» بوده است، در حالی که فعالان حقوق بشر سیستان و بلوچستان، او را «از طُلاب بازداشت شده مدرسه دینی شهر پیشین و از شاگردان سابق مولوی نقشبندی» معرفی کرده‌اند.
مولوی عبدالغفار نقشبندی، از روحانیون اهل‌سنت سیستان و بلوچستان و امام جمعه موقت پیشین راسک، به دلیل مواضع و ایستادگی خود علیه جمهوری اسلامی شناخته می‌شود.
به گزارش حال‌وش، رسانه حقوق بشری متمرکز بر مسائل سیستان و بلوچستان، عمر درستاران در شامگاه ۲۰ فروردین ۱۴۰۳ بازداشت شده بود. در گزارش‌ها آمده است که عمر درستاران در زمان بازداشت ۲۵ ساله و مجرد بوده است. او از اهالی روستای چراغان از توابع شهرستان راسک بود و نام پدرش عبدالقادر ذکر شده است.
جمهوری اسلامی عمر درستاران را متهم به عضویت در گروه «جیش‌العدل» کرده است اما حال‌وش به نقل از منابع مطلع خود اعلام کرده است که او بعد از بازداشت برای اعتراف در رابطه با مولوی نقشبندی تحت شکنجه قرار گرفته است. حال‌وش می‌نویسد: «عمر پس از بازداشت در شهر راسک با انتقال به مکانی نامعلوم با چشم‌ها و دستان بسته شده، مورد ضرب و شتم و ضربات کابل قرار گرفته و با انتقال به بازداشتگاه اطلاعات سپاه زاهدان بارها تحت شکنجه جهت اعتراف اجباری به ارتباط با مولوی عبدالغفار نقشبندی قرار گرفته است.»
بنا بر این گزارش، او در نهایت «پس از گذشت ۶۰ روز از بازداشتگاه اطلاعات به زندان مرکزی زاهدان بخش قرنطینه منتقل شد و ممنوع‌الملاقات و تلفن در این زندان بود.»
کانال تلگرامی مولوی عبدالغفار نقشبندی روز جمعه ۲۴ مهرماه امسال اعلام کرد که پیکر عمر درستاران، پس از چند روز «گروگان نگه داشته شدن»، در نهایت در آن روز به خانواده‌اش تحویل داده شده است. در این کانال از درستاران به‌عنوان «شاگرد وفادار، محافظ جان‌برکف و یار» مولوی عبدالغفار نقشبندی یاد شده است.
روایت رسمی بدون وکیل و دفاعیه
در گزارشی که خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، پس از اعدام عمر درستاران منتشر کرد ادعا شده است که او «یکی از عناصر مسلح گروهک تروریستی جیش‌الظلم بود که کار پشتیبانی از تیم‌های عملیاتی گروهک را انجام می‌داد». جیش‌العدل، گروهی شبه‌نظامی مخالف جمهوری اسلامی ایران است که از سوی حکومت ایران گروهی تروریستی در نظر گرفته شده است و «جیش‌الظلم» خوانده می‌شود. برخی کشورهای دیگر از جمله ایالات متحده آمریکا نیز «جیش‌العدل» را به عنوان سازمانی تروریستی ثبت کرده‌اند.
میزان مدعی است که عمر درستاران «یکی از عناصر کلیدی بود که اقداماتی از قبیل تهیه محل اسکان اعضای گروهک، تسهیل ورود اشرار به خاک کشور، جابجایی اشرار و تیم‌های عملیاتی برای انجام اقدامات تروریستی، جانمایی افراد در محل‌های مناسب جهت حمله، تهیه مهمات و سلاح و شناسایی مقر‌های نظامی را انجام می‌داد.»
میزان ادعا کرده است که حملاتی به «مقر انتظامی شهرستان راسک، مقر سپاه شهرستان راسک، و پایگاه پارود» و حملاتی به مقر‌های نظامی در فروردین سال ۱۴۰۳ در شهرستان چابهار از طریق پشتیبانی عمر درستاران از جمله «تحویل گرفتن و سازماندهی ۱۸ نفر» و اسکان دادن نیروها و توزیع سلاح انجام شده است.
در گزارش منتشرشده از سوی میزان، جز اشاره به آنچه اقاریر عمر درستاران خوانده شده، شواهد دیگری برای اثبات اتهامات ارائه نشده است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز ویدیویی از اعترافات عمر درستاران که مشخص نیست تحت چه شرایطی ضبط شده، منتشر کرده است.
سازمان‌های حقوق بشری سال‌هاست هشدار می‌دهند که اقاریر یا اعترافات گرفته‌شده از متهمان در ایران، در شرایط فشار، انزوای طولانی‌مدت یا شکنجه جسمی و روانی، فاقد اعتبار حقوقی است و خود نشانه‌ای از نقض جدی حقوق متهم و اصول دادرسی عادلانه است.
در گزارش میزان همچنین به حضور وکیل اشاره‌ای نشده است و حتی جمله‌ای به عنوان دفاعیات انتشار نیافته است؛ نشانه‌ای دیگر از نقض دادرسی عادلانه در رابطه با صدور و اجرای حکم اعدام عمر درستاران.
در نهایت، در این گزارش آمده است که عمر درستاران به اتهام «بغی، عضویت در گروه باغی موسوم به جیش‌الظلم و معاونت در بغی از طریق تسهیل قیام مسلحانه گروهک (اقدام بر روی مقر سپاه شهرستان راسک و چابهار) به نحو تسلیح عناصر عملیاتی گروهک، انتقال به خانه امن و فراهم‌کردن امکانات و مقدمات فعالیت اعضای آن و جابه‌جایی نیرو‌های تروریستی به اعدام محکوم شد.»
سازمان حقوق بشر ایران می‌گوید از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون دست‌کم ۱۴ زندانی سیاسی به اتهام وابستگی به گروه‌های ممنوعه مخالف جمهوری اسلامی اعدام شده‌اند. از این تعداد، ۹ نفر در ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران، سه نفر در ارتباط با گروه‌های بلوچ «جیش‌العدل» و «انصارالفرقان» و دو نفر در ارتباط با حزب دموکرات کردستان ایران اعدام شده‌اند.
هشدار درباره دور تازه از اعدام‌های تلافی‌جویانه در سیستان و بلوچستان
رسانه حقوق بشری حال‌وش پس از اعدام عمر درستاران با اشاره به آنچه «سابقه اجرای احکام اعدام در بستر تحولات امنیتی سیستان و بلوچستان» خواند نسبت به «نگرانی‌ها درباره استفاده تلافی‌جویانه از مجازات مرگ» هشدار داد.
این سازمان به موارد مختلفی اشاره کرده است که هر بار پس از حمله «جیش‌العدل»، جمهوری اسلامی چندین زندانی سیاسی بلوچ را اعدام کرده است. به عنوان نمونه، حال‌وش اشاره می‌کند که در چهارم آبان ۱۳۹۲، یک روز پس از کشته‌شدن ۱۴ نیروی مرزبانی در حمله جیش‌العدل به پاسگاه مرزی سراوان، ۱۶ زندانی بلوچ در زندان مرکزی زاهدان اعدام شدند؛ زندانیانی که بنا بر گزارش‌ها، پیش از این حمله بازداشت شده بودند.
در گزارش حال‌وش آمده است که حتی محمد مرزیه، دادستان وقت زاهدان، این اعدام‌ها را «مقابله‌به‌مثل» خوانده بود.
در گزارش حال‌وش آمده است که «اعدام‌های تلافی‌جویانه»، به‌ویژه درباره زندانیانی که پیش‌تر بازداشت شده‌اند و ارتباط مستقیم آن‌ها با حوادث به‌طور مستقل اثبات نشده، مغایر اصول حقوق بشر و دادرسی عادلانه است.
در این گزارش هشدار داده شده است که اعدام عمر درستاران نیز، «هرچند اعدام او به‌تنهایی برای اثبات آغاز یک دور تازه از اعدام‌های تلافی‌جویانه کافی نیست، نگرانی‌ها درباره آغاز دور تازه‌ای از اقدامات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی علیه مردم بلوچ و به‌ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی محبوس در زندان‌های سیستان و بلوچستان را افزایش داده است.»