ابوالفضل سپاهی بادجانی، متولد ۱۳۸۲، سحرگاه ۶ مرداد ۱۴۰۵ اعدام شد. او کارگر ساختمانی جوانی بود که به گفته نزدیکان خانوادهاش دل در گروی عشق دختری داشت. او در ارتباط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در اصفهان بازداشت شده بود و در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شد.
جمهوری اسلامی میگوید در اعتراضات ۱۸ دی در میدان علیخانی در اصفهان چهار تن از نیروهای امنیتی به دست معترضان کشته شدهاند.
بر اساس گزارشهای حقوق بشری، ابوالفضل سپاهی در این پرونده به سه بار اعدام محکوم شده بود؛ آن هم در شرایطی که بنا بر اطلاعات نزدیکان به خانواده و سازمانهای حقوق بشری، حتی وکیل تسخیری او امکان دسترسی کامل به پرونده را نداشت.
گزارشهای حقوق بشری همچنین حاکی از آن است که بازداشتشدگان پرونده «میدان علیخانی» برای شهادت دادن علیه یکدیگر، از جمله علیه ابوالفضل سپاهی، تحت فشار قرار گرفتهاند. منابع نزدیک به خانواده نیز از شکنجه او در دوران بازداشت خبر دادهاند.
یکی از نزدیکان خانواده ابوالفضل سپاهی، در برنامه «میدان» صدای آمریکا، با تایید شکنجه او گفت ابوالفضل و پسرعمویش، علیرضا سپاهی، که او نیز از متهمان این پرونده و در معرض خطر اعدام است، در مقابل مادر و خواهر علیرضا شکنجه شدهاند، و مادر و خواهر علیرضا نیز در مقابل چشم آنها تحت شکنجه قرار گرفتهاند تا این دو نفر علیه خود اعتراف کنند.
به گفته این منبع، ابوالفضل تا آخرین لحظه بر بیگناهی خود اصرار داشته و در آخرین دیدار با خانواده از آنها خواسته صدایش را به بیرون برسانند و بگویند که بیگناه بوده است. ماموری از دیدار آخر آنها فیلمبرداری میکرده و ابوالفضل رو به دوربین فریاد زده «من بیگناهم.»
به گفته این منبع، ابوالفضل سپاهی در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ حضور داشته، اما در میدان علیخانی نبوده است. او در جریان اعتراضات از ناحیه پا هدف گلوله قرار گرفته و پس از آن در منزلش بازداشت شده است.
این منبع او را کارگری ساختمانی توصیف کرده است که تنها دو هفته پیش از بازداشت، پس از مدتها تلاش توانسته بود یک موتورسیکلت برای خود بخرد. به گفته او، ابوالفضل برای اعتراض به گرانی به خیابان رفته بود. پدرش نیز گچکار ساختمان است.
خانواده ابوالفضل، بنا بر همین روایت، در حالی که حتی تامین هزینههای ابتدایی زندگی برایشان دشوار است، برای پیگیری پرونده او ۱۲ سکه طلا به وکیل پرداخت کرده بودند. با این همه، وکیل حتی امکان مطالعه کامل و موثر پرونده را نیز نداشته است.
ابوالفضل در آخرین دیدار با خانواده از آرزوهایی گفته است که فرصت تحققشان را پیدا نکرد. آرزو داشت ازدواج خواهرش را ببیند و دایی شود. خودش نیز عاشق دختری بود؛ دختری که به گفته منبع نزدیک به خانواده پس از اعدام او حال خوبی ندارد.
اجرای حکم در ملاءعام و اعتراضات مردمی علیه آن
به نظر میرسد حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری، یکی دیگر از متهمان پرونده «میدان علیخانی»، در ملاءعام اجرا شده است. همزمان، شمار قابلتوجهی از مردم اصفهان در اعتراض به اجرای این احکام و در تلاش برای توقف اعدامها به خیابان آمدند. در ویدیوهای منتشرشده از ساعات پیش از اجرای حکم ابوالفضل سپاهی بادجانی، حضور نیروهای مسلح در محل دیده میشود.
در یکی از این ویدیوها، ماموران نور لیزر سبز روی معترضان میاندازند؛ روشی که در جریان اعتراضات دیماه نیز برای شناسایی و، بنا بر گزارشها، تیراندازی به معترضان استفاده شده بود. در ویدیویی دیگر از آن شب نیز صدای تیراندازی شنیده میشود.
در یکی از ویدیوهای منتشرشده از آن شب صدای اذان صبح در پسزمینه شنیده میشود و همزمان صدای هو کردن معترضان به گوش میرسد. این ویدیو از آن جهت اهمیت دارد که اجرای احکام اعدام در ایران معمولا در سحرگاه و همزمان با اذان صبح انجام میشود. در همان روز، به گزارش هرانا، جمعی از فعالان مدنی نیز در اعتراض به احکام اعدام مقابل زندان لاکان رشت دست به تجمع اعتراضی زدند.
قوه قضاییه جمهوری اسلامی پیشتر اعلام کرده بود احکام اعدام صالح محمدی، سعید داودی و مهدی قاسمی، سه تن از معترضان دیماه در قم، «در حضور جمعی از مردم» اجرا شده است. با این حال، اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری، بر اساس گزارشهای حقوق بشری، نخستین موارد ثبتشده اعدام در ملاءعام در پروندههای معترضان دیماه ۱۴۰۴ است.
در ویدیویی که در شبکههای اجتماعی از مراسم سوگواری، ظاهرا در منزل خانواده ابوالفضل سپاهی پس از اعدام او منتشر شده است، اعضای خانواده دیده میشوند که لباس دامادی برای او در دست گرفتهاند و عزاداری میکنند. بر اساس گزارشها، پیکر او، مانند دیگر اعدامشدگان این پرونده، دور از اصفهان دفن شده است. محل دفن او، بر اساس اطلاعات منتشرشده، اردستان اعلام شده است.
آنچه سازمانهای حقوق بشری میگویند
مستندات حقوق بشری نیز از نبود دادرسی عادلانه در پرونده ابوالفضل سپاهی بادجانی خبر میدهد. او در حالی اعدام شد که هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر، تایید کرده است وکیل پرونده از امکان دسترسی کامل به پرونده و پیگیری موثر آن محروم بوده است.
هرانا جزئیاتی از این موضوع به نقل از منبع مرتبط ارایه میدهد، و میگوید که وکیل اجازه تهیه تصویر یا دریافت نسخهای از رای صادر شده را نداشته و صرفا توانسته بخشهایی از متن حکم را یادداشت کند. به همین علت خانواده از اتهامات دقیق، مستندات دادگاه، و جزئیات احکام صادرشده علیه فرزندشان بیاطلاع ماندهاند.
بنا به گزارش هرانا، جلسات دادگاه ابوالفضل سپاهی بادجانی در داخل زندان و به صورت ویدئو-کنفرانس برگزار شده است. همچنین، تصاویر دوربینهای مداربسته و مستندات دیگری وجود دارد که نشان میدهد ابوالفضل سپاهی بادجانی در زمان وقوع حادثه در میدان علیخانی حضور نداشته و در مکان دیگری بوده است. با این حال، بنا به این گزارش، مرتضی براتی، قاضی رسیدگیکننده به پرونده، بدون انجام بررسی موثر درباره این شواهد، حکم سه بار اعدام صادر کرده است.
بر اساس اطلاعات دریافتی هرانا، برخی دیگر از متهمان پرونده میدان علیخانی نیز گفتهاند که در جریان بازجویی، برای تایید حضور ابوالفضل سپاهی بادجانی و علیرضا سپاهی در آن محل، تحت فشار و شکنجه قرار گرفتهاند.
تاکید بر «خواست مردم» در روایت رسمی
به رغم گزارشهای حقوق بشری و اعتراضات مردمی علیه اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی، مرکز رسانهای قوه قضاییه جمهوری اسلامی در روز اعدام او اعدامها را «خواست مردم» معرفی کرد. خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، همچنین در گزارشی مفصل ابوالفضل سپاهی بادجانی را یکی از «موثرترین عوامل» در وقایع میدان علیخانی معرفی کرد و نوشت که شماری از متهمان پرونده نیز به نقش او در این حوادث اشاره کردهاند.
این روایت در گزارش برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیمای جمهوری اسلامی درباره اتهامات ابوالفضل سپاهی بادجانی نیز تکرار شد. در این گزارش، چند متهم نوجوان با دستهای دستبندزده نمایش داده میشوند، چهرههای آنان مضطرب و مستاصل به نظر میرسد و بخشی از روایت رسمی درباره نقش ابوالفضل سپاهی بادجانی را تکرار میکنند.
انتشار این تصاویر و اظهارات، در کنار گزارشهای پیشین هرانا و دیگر منابع حقوق بشری اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ گزارشهایی که به نقل از نزدیکان پرونده از تحت فشار قرار گرفتن متهمان دیگر برای اقرار یا شهادت علیه ابوالفضل سپاهی بادجانی خبر دادهاند.
در عین حال، نهادهای حقوق بشری و ناظران، رسانههای حکومتی جمهوری اسلامی، از جمله برنامه ۲۰:۳۰، را بخشی از سازوکار امنیتی جمهوری اسلامی میدانند که سابقهای طولانی در پخش اعترافات تلویزیونی بازداشتشدگان سیاسی و امنیتی دارد.
سازمانهای حقوق بشری سالها است هشدار میدهند که اعترافات گرفتهشده از متهمان در ایران، در شرایط فشار، انزوای طولانیمدت یا شکنجه جسمی و روانی، فاقد اعتبار حقوقی است و خود میتواند نشانهای از نقض جدی حقوق متهم و اصول دادرسی عادلانه باشد.
خبرگزاری میزان همچنین مدعی شده است که «سپاهی از جمله نخستین افرادی بوده که با سلاح سرد، از جمله تبر و چاقو، در محل درگیریها دیده شده؛ و علاوه بر تحریک افراد حاضر به ادامه درگیری، در مسدود کردن خیابانها، آتش زدن لاستیکها، تخریب و تحریق اموال عمومی و حمله به کلانتری مشارکت داشته است.»
با این همه، یکی از اتهامات اصلی مطرحشده علیه ابوالفضل سپاهی بادجانی، بر اساس روایت میزان، «مشارکت در آتش زدن» و در نهایت کشته شدن مامورهای امنیتی است.
بر اساس گزارش میزان، ابوالفضل سپاهی بادجانی، فرزند علیمحمد، و امیرحسین صفری حسینآبادی، که همزمان با او اعدام شد، در نهایت به اتهامهایی از جمله «عضویت در گروههای باغی علیه امنیت ملی»، «محاربه از طریق کشیدن سلاح و ایجاد رعب و وحشت و ناامنی در جامعه»، «افساد فیالارض» از طریق اقدام علیه تمامیت جسمانی افراد، و ارتکاب اعمالی که موجب «اخلال شدید در نظم عمومی و امنیت کشور» شده، و همچنین «تخریب و تحریق اموال عمومی با هدف اخلال در نظام و امنیت جامعه» و دیگر اقدامات مجرمانهای که بنا به ادعای قوه قضاییه به کشته شدن چهار نیروی امنیتی منجر شده، به مرگ محکوم و اعدام شدند.
پرونده «میدان علیخانی» اصفهان و واکنشها به اعدامها
در پرونده موسوم به میدان علیخانی اصفهان، جمهوری اسلامی مدعی است چهار نفر از نیروهای انتظامی و بسیج به نامهای حسین رمضانی، محمد همتی، سیدعلی خشوعی، و ولیالله صفری در اعتراضات ۱۸ دیماه در میدان علیخانی در منطقه ملکشهر اصفهان به دست معترضان کشته شدند. رسانههای حکومتی اعلام کردهاند که «برای ۱۶ نفر در این پرونده کیفرخواست صادر شده است.»
منابع حقوق بشری میگویند در این پرونده، ۱۴ نفر از معترضان به اعدام محکوم شدهاند. در برخی موارد تعداد احکام اعدام ۱۲ مورد ذکر شده است. اسامی این ۱۲ نفر که به اطلاع و تایید نهادهای حقوق بشری رسیده این است: ابوالفضل سپاهی بادجانی، علیرضا سپاهی، علیرضا رئیسی، قائم حسینی، گلمحمد محمدی، امیرحسین صفری، امیرحسین ملکی، علی دشتی، امیرحسین ابراهیمی انالوجه، شروین باقریان، عرفان اسفندیاری، و ابوالفضل ابراهیمی.
تا لحظه نگارش این گزارش، به جز ابوالفضل سپاهی بادجانی، عرفان اسفندیاری، گلمحمد محمدی، و امیرحسین صفری هم اعدام شدهاند، و بقیه در معرض اعدام قریبالوقوع قرار دارند.
بر اساس گزارشهایی که پیشتر به صدای آمریکا رسیده بود، این متهمان «برای پذیرفتن قتل نیروهای امنیتی ۱۸ روز تحت شکنجههای بسیار شدیدی قرار داشتهاند، از جمله اعدام مصنوعی.» منابع نزدیک به پرونده خبر دادهاند که «تمامی اتهامات ساختگی هستند.»
سازمان حقوق بشر ایران نیز به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که در ارتباط با کشته شدن چهار نیروی امنیتی مطرح در پرونده میدان علیخانی، ابتدا ۶۲ نفر بازداشت شدند و «بین یک تا سه ماه تحت بازجویی و شکنجه قرار گرفتند.»
این سازمان حقوق بشری اعلام کرده است که «بسیاری از متهمان این پرونده حتی محاکمههای درستوحسابی نداشتند. جلسات دادگاه از داخل زندان و از طریق تماس تلفنی یا تصویری برگزار شد، بدون اینکه هیچ وکیلی، حتی وکیل تسخیری، حضور داشته باشد. متهمان در یک اتاق فقط خودشان بودند و دو مامور، و قاضی هم آن طرف خط بود.»
اعدامهای مرتبط با پرونده «میدان علیخانی» اصفهان واکنشهای بینالمللی نیز در پی داشته است. از آن میان، سازمان عفو بینالملل با اشاره به اعدام امیرحسین صفری و ابوالفضل سپاهی و پیش از آن عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی، محاکمههای مرتبط با پرونده میدان علیخانی اصفهان را «به شدت ناعادلانه» و آلوده به شکنجه توصیف کرده و گفته است «اعترافات» اخذشده در زمان بازداشت در صدور احکام نقش داشتهاند.
عفو بینالملل همچنین اعلام کرده دستکم ۶۰ نفر دیگر در ارتباط با اعتراضات همچنان در معرض خطر اعدام هستند، و از جامعه جهانی خواسته برای توقف اعدامها و ایجاد سازوکار مستقل بینالمللی برای رسیدگی به وضعیت حقوق بشر در ایران اقدام کند.