عرفان اسفندیاری، از معترضان دیماه ۱۴۰۴ و یکی از بازداشتشدگان پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان، سحرگاه یکشنبه ۲۸ تیر امسال اعدام شد. در عکسی که پس از اجرای حکم از پیکر او در شبکههای اجتماعی منتشر شده است، چند دست با مهربانی کنار صورتش قرار گرفتهاند؛ گویی تلاشی است برای آخرین نوازش پیکری که اعدام، جان جوانش را گرفته است.
در گزارشها و اطلاعات محدودی که درباره او منتشر شده، سال تولدش ۱۳۸۵ یا ۱۳۸۶ ذکر شده است. هرچند مشخص نیست کدامیک درست است، اما هر دو روایت بر یک واقعیت تاکید دارند: معترضی در نخستین سالهای گذر از نوجوانی به جوانی اعدام شد، او احتمالا ۱۸ یا ۱۹ ساله بوده است.
سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرده است که حکم عرفان اسفندیاری در زندان مرکزی اصفهان (دستگرد) اجرا شد. بر اساس گزارشها، پیکر او در شهرستان بویینمیاندشت، در غرب استان اصفهان، به خاک سپرده شد. برخی گزارشها حاکی از آن است که نیروهای امنیتی خود اقدام به دفن پیکر او کردهاند. در مقابل، شماری از کاربران شبکههای اجتماعی نوشتهاند که خانواده او برای آخرین دیدار، مسیر دستکم دو ساعت و نیمه میان اصفهان و بویینمیاندشت را با خودرو طی کردهاند.
انتشار عکسها و ویدیویی از چهره عرفان اسفندیاری در کفن، در صورت صحت، نشان میدهد که خانواده یا نزدیکانش دستکم در مقطعی به پیکر او دسترسی یافتهاند، موضوعی که با بخشی از این روایت همخوانی دارد.
حساب کاربری «صدای بازداشتشدگان ایران» در شبکه اجتماعی ایکس نیز به نقل از یک پیام دریافتی در روز اعدام عرفان اسفندیاری نوشت که او «در بیابانی در اطراف بویینمیاندشت، کنار دو قبر دیگر به خاک سپرده شد. خانواده او حدود چهار ساعت رانندگی کردند تا به محل دفن برسند و تنها پنج دقیقه فرصت داشتند برای آخرین بار فرزندشان را ببینند.»
بر اساس گزارشهای متعدد، خانواده عرفان اسفندیاری اجازه برگزاری مراسم رسمی نیافتند ولی شماری از شهروندان، از جمله افرادی که خانواده را از نزدیک نمیشناختند، و گروهی از خانوادههای دادخواه به دیدن خانواده اسفندیاری رفتند. ویدیویی که پیشتر از سوی «صدای آمریکا» منتشر شده است، به نظر میرسد به همین دیدار مربوط باشد.
اعدام عرفان اسفندیاری بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی نیز داشت. مسیح علینژاد، روزنامهنگار و فعال سیاسی ایرانی با اشاره به اعدام عرفان اسفندیاری در اکانت خود در شبکههای اجتماعی (به انگلیسی) نوشت که «جمهوری اسلامی از نسلی که ساکت نمیماند هراسان است.» این پست توسط حساب کاربری دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بازنشر شد.
پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به رویدادهای ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در محدوده میدان علیخانی اصفهان بازمیگردد؛ جایی که مقامهای جمهوری اسلامی مدعی کشته شدن چهار مامور امنیتی هستند. پس از این رویداد، ۵۹ نفر بازداشت و برای آنان پروندهای گسترده تشکیل شد. متهمان این پرونده با اتهاماتی از جمله «محاربه» و مشارکت در قتل تحت تعقیب قرار گرفتند و شماری از آنان به احکام اعدام و حبس محکوم شدند.
سازمانهای حقوق بشری درباره روند رسیدگی به پرونده میدان علیخانی نگرانیهای جدی درباره رعایت اصول دادرسی عادلانه مطرح کردهاند. سازمان حقوق بشر ایران به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده است که در پرونده میدان علیخانی اصفهان «بسیاری از متهمان این پرونده حتی محاکمههای درستوحسابی نداشتند. جلسات دادگاه از داخل زندان و از طریق تماس تلفنی یا تصویری برگزار شد، بدون اینکه هیچ وکیلی، حتی وکیل تسخیری، حضور داشته باشد. متهمان در یک اتاق، فقط خودشان بودند و دو مامور و قاضی هم آن طرف خط بود.»
روایت رسمی
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، در گزارشی درباره اعدام عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی، که از همپروندهایهای او بود و همزمان با او اعدام شد، روایتی دولتی از آنچه مقامهای جمهوری اسلامی مدعیاند در ۱۸ دی در میدان علیخانی اصفهان اتفاق افتاده است ارایه داد.
این نهاد رسانهای حکومتی نوشت که در آن تاریخ، چهار نفر از ماموران انتظامی به دست کسانی که میزان آنها را «عوامل بسیار خشن و بی رحم دشمن» خوانده است کشته شدند. در این گزارش ادعا شده است که «عوامل دشمن و اغتشاشگران در میدان شهید علیخانی اصفهان در حالی که انواع سلاح گرم، چاقو، قمه، قداره و کوکتل موتولوف همراه داشتند اقدام به آتش زدن ساختمانها، تخریب تابلوهای شهری، دوربینها و چراغهای راهنمایی و رانندگی، آتش زدن ساختمان خیریه، تخریب پاسگاه و کلانتری، آتش زدن اموال عمومی و لاستیک، مسدود کردن خیابان، حمله به مردم در حال تردد در خیابان و تخریب مسجد و آتش زدن پیکر شهدای مظلوم فراجا کردند.»
هرچند گزارش میزان طیفی از آنچه «جنایت» علیه ماموران امنیتی میخواند، از آتش زدن و قتل تا قطعهقطعه کردن اجساد، شرح میدهد، مشخص نمیکند عرفان اسفندیاری شخصا به ارتکاب چه جرمی متهم شده است.
در گزارش میزان آمده است که برای ۱۶ نفر در این پرونده کیفرخواست صادر شده است. در این گزارش ادعا شده است که «متهمان از صحنه شهادت ماموران انتظامی فیلم برداری کرده و برای شبکههای وابسته به دشمن ارسال کردهاند»، اما توضیح یا مدرکی در اینباره ارایه نشده است.
همچنین، برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیما، برنامهای با سابقهای طولانی در پخش اعترافات اجباری متهمان پروندههای امنیتی و سیاسی، در گزارشی که منتشر کرد، عرفان اسفندیاری را «تروریست» میخواند و سعی دارد با تقطیع صحبتهای عرفان اسفندیاری و افزودن جملات خود در گزارش، روایت رسمی علیه او را پررنگ کند. با اینهمه، عرفان اسفندیاری در این ویدیو، هیچ چیزی که نشاندهنده پذیرش اقدامی مجرمانه و غیرقانونی باشد نمیگوید.
روایت دیگر
نخستین ردپای نام عرفان اسفندیاری در شبکه اجتماعی ایکس، به پستی در اکانتی با عنوان مستعار «آپولو۹» برمیگردد که در پنج بهمن ۱۴۰۴ (۲۵ ژانویه ۲۰۲۶) نوشت که خانواده عرفان اسفندیاری را دورادور میشناسد و خبر داد که او «در اصفهان فقط به دلیل حضور در تجمع در تاریخ ۱۹ دی دستگیر شده است.» او نوشت که «از سرنوشت این بچه هیچی معلوم نیست،» و درخواست کرد که «صدایش باشید.» صاحب همین حساب کاربری، در اردیبهشت ماه امسال (۱۴۰۵) نوشت که همان شخصی که خبر دستگیری عرفان اسفندیاری را به او داده بود، او را مطلع کرده است که «براش پاپوش ساختن و این بچه اصن اونجا نبوده.»
سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی در اردیبهشت امسال هشدار داده بود که «قوه قضاییه جمهوری اسلامی با بهرهگیری از وکلای مورد تایید حکومت، روند صدور و اجرای احکام اعدام معترضان بازداشتشده را تسهیل و تسریع میکند. همچنین، خانوادههای زندانیان محکوم به اعدام بهطور مستمر با تهدید و اعمال فشار روبهرو میشوند تا از اطلاعرسانی درباره پرونده عزیزان خود خودداری کنند.»
در نهایت به رغم تاکید سازمان رسانهای قوه قضاییه جمهوری اسلامی بر حضور وکیل در پرونده عرفان اسفندیاری، و تایید حکم توسط دیوان عالی، این معترض جوان در حالی اعدام شد که نه اطلاعاتی از وکیل مورد اشاره منتشر شده است، نه میزان استقلال این وکیل از دستگاه امنیتی مشخص است، نه شواهدی برای اتهامات منتسب ارایه شد و نه خانواده توانست دست کم اندک اطلاعاتی درباره جوان خود منتشر کند.