انتشار ویدیویی از ضرب و جرح، توهین، و تحقیر یک نوجوان بازداشتشده به دست چند مأمور نیروی انتظامی در تبریز، آن هم همزمان با چهارمین سالگرد کشته شدن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد، بار دیگر نگرانیها درباره رفتار نیروهای انتظامی و امنیتی جمهوری اسلامی با افراد بازداشتشده را برجسته کرده است.
به گزارش خبرگزاری هرانا در روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، در این ویدیو چند مأمور انتظامی نوجوان بازداشتشده را کتک میزنند و یکی از مأموران، هنگامی که او روی زمین افتاده است، روی بدنش مینشیند و شلوارش را پایین میکشد. هرانا این رفتار را «تعرض» توصیف کرده و میگوید همزمان صدای مأمور دیگری شنیده میشود که نوجوان را با عبارات جنسی تحقیرآمیز به تجاوز در کلانتری تهدید میکند.
سن دقیق این نوجوان به طور مستقل تأیید نشده است و پلیس جمهوری اسلامی نیز در اطلاعیه رسمی خود سن او را اعلام نکرده است.
از «رفتار نامتعارف» تا بازداشت مأموران
فرماندهی انتظامی آذربایجان شرقی پس از انتشار گسترده تصاویر، به رغم تایید اصل وقوع حادثه، رفتار مأموران را «رفتار نامتعارف و خارج از استانداردهای قانونی» نامید.
به گزارش خبرگزاری حکومتی تسنیم به نقل از پلیس آذربایجان شرقی، حادثه روز ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ و پس از بازداشت این فرد در جریان یک نزاع خیابانی در تبریز رخ داده است. پلیس گفت مأموران دخیل همان زمان تنبیه انضباطی شده و در وضعیت «انتظار خدمت» قرار گرفته بودند.
پلیس همچنین گفت فرد بازداشتشده دارای سوابقی از جمله قمهکشی، نزاع، مزاحمت خیابانی و توزیع مواد مخدر بوده است. صدای آمریکا به طور مستقل قادر به تأیید این سوابق نیست. خود فرماندهی انتظامی نیز تأکید کرده است که سوابق احتمالی فرد بازداشتشده، رفتار مأموران را توجیه نمیکند.
در ادامه واکنشها، سازمان قضایی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز وارد پرونده شد. به گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی در ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، برای مأموران حاضر در فیلم پرونده قضایی تشکیل شده و آنان در بازداشت به سر میبرند. این گزارش همچنین از «دلجویی» از فرد بازداشتشده خبر داده است.
چهار سال پس از مهسا امینی
اکنون تصاویر تبریز بار دیگر پرسشی را در شبکههای اجتماعی مطرح کرده است: اگر چنین برخوردی در فضای عمومی و در برابر دوربین انجام میشود، وضعیت بازداشتشدگان در مکانهایی که دسترسی عمومی و امکان فیلمبرداری وجود ندارد چگونه است؟
انتشار گسترده این تصاویر تنها یک روز پس از چهارمین سالگرد جانباختن مهسا امینی صورت گرفت؛ دختر ۲۲ سالهای که در شهریور ۱۴۰۱ به بهانه آن چه رعایت نکردن مقررات حجاب اجباری عنوان شده بود، توسط گشت ارشاد بازداشت شد و روز ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ پس از انتقال به بیمارستان جان باخت.
هیئت مستقل حقیقتیاب سازمان ملل متحد درباره جمهوری اسلامی پس از بررسی مدارک و ارزیابیهای پزشکی اعلام کرده است دلایل معقولی در اختیار دارد که نشان میدهد مهسا امینی در زمان حضور در بازداشت گشت ارشاد هدف خشونت فیزیکی قرار گرفته و این خشونت به مرگ او انجامیده است. این هیئت حکومت ایران را مسئول «مرگ غیرقانونی» او دانسته است. مقامهای جمهوری اسلامی این نتیجهگیری را رد کرده و علت مرگ او را به مشکلات پزشکی نسبت دادهاند.
مرگ مهسا امینی اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ و جنبش «زن، زندگی، آزادی» را در پی داشت؛ اعتراضاتی که نحوه برخورد نیروهای امنیتی با معترضان و بازداشتشدگان را به یکی از محورهای اصلی انتقادهای داخلی و بینالمللی تبدیل کرد.
اکنون تصاویر تبریز بار دیگر پرسشی را در شبکههای اجتماعی مطرح کرده است: اگر چنین برخوردی در فضای عمومی و در برابر دوربین انجام میشود، وضعیت بازداشتشدگان در مکانهایی که دسترسی عمومی و امکان فیلمبرداری وجود ندارد چگونه است؟ انتشار این ویدیو واکنشهای گستردهای با همین مضمون در شبکههای اجتماعی برانگیخته است.
رادان، چند روز پیش: «انگشت ما روی ماشه است»
انتشار ویدیوی تبریز در شرایطی صورت گرفته که احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی جمهوری اسلامی، تنها چند روز پیش بار دیگر درباره نحوه برخورد نیروهای تحت فرمان خود با ناآرامیهای احتمالی سخنان تهدیدآمیزی مطرح کرد.
رادان شامگاه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ در گفتوگو با صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت بیش از شش هزار نفر در ارتباط با اعتراضات دی ۱۴۰۴ بازداشت شدهاند و آن اعتراضات را «کودتا» خواند.
او همچنین گفت سه نفر دیگر شب پیش از این مصاحبه در یکی از استانهای ایران بازداشت شدهاند. او نام یا محل بازداشت این افراد را ذکر نکرد.
فرمانده کل انتظامی جمهوری اسلامی مدعی شد هرکسی که بخواهد به گفته او در کشور «ناامنی» ایجاد کند، «دشمن خواهیم دید و محکم برخورد خواهیم کرد.»
رادان سپس درباره آمادگی نیروهای انتظامی گفت که «انگشت» نیروی انتظامی هم مثل نیروهای سپاه و بسیج «روی ماشه است.» او همچنین مدعی شد جمهوری اسلامی «۳۰ میلیون جانفدا» در اختیار دارد که در صورت لزوم وارد میدان خواهند شد.
این سخنان تازه، ادامه مواضعی است که رادان در ماههای گذشته نیز بیان کرده بود. او در اسفند ۱۴۰۴ گفته بود افرادی که به گفته او به خواست دشمن به خیابان بیایند دیگر «معترض» تلقی نخواهند شد و نیروهای انتظامی با آنان مانند «دشمن» برخورد خواهند کرد.
آمریکا رادان را به دلیل نقض حقوق بشر تحریم کرده است
احمدرضا رادان سالها است به دلیل پرونده حقوق بشری خود تحت تحریم ایالات متحده آمریکا قرار دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا در ۷ مهر ۱۳۸۹ نام رادان را در میان هشت مقام جمهوری اسلامی مسئول یا همدست در «نقض جدی حقوق بشر» قرار داد. دولت آمریکا گفت رادان، در مقام جانشین فرمانده نیروی انتظامی، در قبال ضربوشتم، کشتهشدن و بازداشتهای خودسرانه معترضان پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ مسئولیت داشته است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین در همان سند به شهادت شماری از بازداشتشدگان کهریزک اشاره کرد که گفته بودند رادان در این بازداشتگاه حضور داشته و شخصاً در ضربوشتم و بدرفتاری با زندانیان مشارکت کرده است. این بخش از سند آمریکا بر اظهارات بازداشتشدگان استوار است.
کهریزک؛ سابقهای که همچنان سایه انداخته است
نام بازداشتگاه کهریزک همچنان یکی از شناختهشدهترین نمونههای بدرفتاری با بازداشتشدگان در جمهوری اسلامی است.
پس از اعتراضات انتخابات سال ۱۳۸۸، شماری از بازداشتشدگان به کهریزک منتقل شدند. تحقیقات مجلس شورای اسلامی در آن زمان مواردی از بدرفتاری با زندانیان را تأیید کرد و مرگ چند تن از بازداشتشدگان با وقایع این بازداشتگاه مرتبط دانسته شد.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز در سند تحریم رادان، کهریزک را بازداشتگاهی توصیف کرده است که دستکم سه معترض پس از قرار گرفتن در معرض بدرفتاری در آن جان باختند.
از زهرا کاظمی تا ستار بهشتی
سابقه مرگ افراد در بازداشت نهادهای انتظامی و امنیتی جمهوری اسلامی به کهریزک محدود نمیشود.
زهرا کاظمی، عکاس خبری ایرانی-کانادایی، در سال ۱۳۸۲ پس از بازداشت هنگام عکاسی در مقابل زندان اوین جان باخت. گزارش وزارت امور خارجه آمریکا میگوید مقامهای جمهوری اسلامی پذیرفتند که او در نتیجه وارد شدن ضربه به سر جان باخته است.
ستار بهشتی، وبلاگنویس ایرانی، نیز در آبان ۱۳۹۱ چند روز پس از بازداشت توسط پلیس فتا جان باخت. وزارت خارجه آمریکا در آن زمان اعلام کرد از گزارشهای مربوط به شکنجه و مرگ او در جریان بازجویی «بهشدت» نگران است و خواستار تحقیق و پاسخگو کردن مسئولان شد.
در گزارش حقوق بشر همان سال وزارت خارجه آمریکا نیز آمده است که ۴۱ زندانی سیاسی اوین در نامهای شهادت داده بودند ستار بهشتی در بازداشت شکنجه شده است. پس از مرگ او، فرمانده پلیس جمهوری اسلامی رئیس وقت پلیس فتای پایتخت را به دلیل «قصور» برکنار کرد.
گزارش آمریکا: ضربوشتم، تهدید به تجاوز، و خشونت جنسی
نگرانی درباره آن چه ممکن است پشت درهای بسته بازداشتگاههای جمهوری اسلامی رخ دهد، تنها به پروندههای تاریخی محدود نیست.
وزارت خارجه آمریکا در گزارش سالانه حقوق بشر خود درباره جمهوری اسلامی که ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ منتشر شد نوشته است که استفاده از شکنجه جسمی و روانی برای گرفتن اعتراف، بهویژه در دوره بازداشت پیش از محاکمه، رایج بوده و سازمانهای حقوق بشری و رسانههای بینالمللی موارد متعددی از شکنجه، ضربوجرح، تحقیر و اهانت، و تعرض و تجاوز به افراد در بازداشت را گزارش کردهاند.
بر اساس همین گزارش وزارت خارجه آمریکا، از جمله روشهای گزارششده در بازداشتگاهها میتوان به تهدید به اعدام، تجاوز و تعرض جنسی، تهدید به تجاوز به زندانی یا اعضای خانواده او، معاینات اجباری جنسی، محرومیت از خواب، شوک الکتریکی و ضربوشتم شدید و مکرر اشاره کرد.
انتشار ویدیوی تبریز و بازداشت مأموران دخیل در آن اکنون بار دیگر موضوع پاسخگویی نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی را در کانون توجه قرار داده است؛ آن هم در چهارمین سالگرد کشته شدن مهسا امینی در بازداشت و تنها چند روز پس از آن که فرمانده کنونی نیروی انتظامی گفت با افرادی که به گفته او در کشور «ناامنی» ایجاد کنند مانند «دشمن» برخورد خواهد شد و تأکید کرد نیروهایش «انگشت روی ماشه» دارند.