سعید داودی، یکی از معترضان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در قم، روز ۲۸ اسفند، تنها دو ماه پس از آن اعتراضات، اعدام شد. گفته شده که او قرار بود اول فروردین ۱۴۰۵، ۲۲ ساله شود؛ اما با اجرای حکم اعدام، او هرگز به ۲۲سالگی نرسید.
سعید داودی همراه با صالح محمدی و مهدی قاسمی، دو معترض دیگر شهر قم و همپروندهایهایش، در دادگاه حاضر شد. در تصاویر منتسب به جلسه دادگاه که خبرگزاری قوه قضاییه جمهوری اسلامی منتشر کرده است، هر سه در جوانی، با سرهای تراشیده و لباسهای آبی راهراه زندان، ظاهری تقریبا یکسان دارند. در روایت دادگاه نیز تلاشی برای متمایز کردن آنها از یکدیگر دیده نمیشود؛ نه تصاویر متفاوتی از آنها منتشر شده است و نه حتی هنگام پخش سخنان دادستان قم، نام متهمی که دربارهاش صحبت میشود ذکر میشود. او فقط از «متهم» سخن میگوید و مشخص نیست منظورش کدامیک از این سه نفر است.
قرار است خواننده گزارش، آنها را صرفا بهعنوان «یکی از اغتشاشگران» ببیند که مرتکب «جنایتی بزرگ» شدهاند. شاید به همین دلیل است که در گزارش، هیچ اشارهای به سن، پیشینه یا دفاعیات آنها نمیشود. در این روایت، آنها فرصتی برای ارائه دفاعیات خود ندارند و مخاطب تنها با مجموعهای از اتهامات سنگین روبهرو میشود؛ اتهاماتی که چنان بیان میشوند که بیش از آنکه ادعا باشند، جرایمی اثباتشده به نظر میرسند.
در گزارشهای رسمی، تنها اطلاعات هویتی منتشرشده درباره سعید داودی، نام پدر اوست. در این گزارشها آمده است که «سعید داودی، فرزند رمضان»، به اتهام محاربه به اعدام محکوم شده و به ادعای قوه قضاییه او و دو متهم دیگر پرونده «با دستورات و پیگیریهای قضایی مقامات قضایی استان قم و با اقدامات امنیتی و اطلاعاتی پیچیده مقامات امنیتی و انتظامی به سرعت دستگیر و با صدور قرار بازداشت موقت تحت نظر و بازجویی قرار گرفتند و در مراحل مختلف بازجویی، بازپرسی و دادگاه به جرایم خود اعتراف کردند.»
اگرچه این سه نفر در تصاویر و ویدئوهای دادگاه همزمان نمایش داده میشوند، اما در ویدئوی «بازسازی صحنه جرم» که خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، منتشر کرده، به نظر میرسد چهار فرد مختلف با لباس زندان حضور دارند و در حال ارائه توضیحات هستند.
بر اساس ترتیب نمایش در ویدئو، ابتدا جوانی با گوشهای شکسته دیده میشود که با توجه به سابقه ورزشی صالح محمدی، احتمال میرود او باشد. سپس جوانی با تتویی زیر گوش راست ظاهر میشود؛ فردی که در تصاویر دادگاه نیز دیده شده و احتمالاً سعید داودی است. نفر سوم، مطابق گزارشها، باید مهدی قاسمی باشد. پس از او نیز به نظر میرسد جوان دیگری دیده میشود که به نظر نمیرسد با هیچیک از سه متهم معرفیشده مطابقت داشته باشد. اگر این مشاهده درست باشد، هویت فرد چهارم در گزارشهای منتشرشده روشن نیست. همچنین اگر او از معترضان بازداشتشده باشد، سرنوشتش نیز مشخص نیست.
در گزارش خبرگزاری میزان آمده است که احکام اعدام سعید داودی، صالح محمدی و مهدی قاسمی «با حضور جمعی از مردم قم اجرا شده است.» این عبارت میتواند نشاندهنده اجرای حکم در ملا عام باشد. درباره سرنوشت پیکر سعید داودی نیز اطلاعات اندکی منتشر شده است. پایگاه اطلاعات بازداشتشدگان ایران، در گزارشی درباره سرنوشت پیکر اعدامشدگان اخیر، محل دفن او را بهشت معصومه قم اعلام کرده است. با این حال، این گزارش تاکید میکند مشخص نیست پیکر او با آنچه «تدفین امنیتی» خوانده میشود به خاک سپرده شده یا خانوادهاش آن را تحویل گرفته و دفن کردهاند.
روایت رسمی مبتنی بر اعترافات و ابهامها
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، در گزارشی که پس از اعدام سعید داودی و دو معترض جوان دیگر در قم منتشر کرد، مدعی شد که آنها به دلیل «قتل» نیروهای فراجا و «اقدام عملیاتی» برای اسرائیل و آمریکا اعدام شدهاند.
در این گزارش، هویت دو نیروی جمهوری اسلامی که ادعا میشود در جریان اعتراضات قم کشته شدهاند، محمد قاسمی هماپور و عباس اسدی اعلام شده است. بر اساس احکام صادرشده، مهدی قاسمی و صالح محمدی، علاوه بر محکومیت به اعدام به اتهام محاربه، که سعید داودی در پرونده داشت، در پرونده قتل این دو نفر نیز به قصاص نفس محکوم شده بودند.
خبرگزاری میزان همچنین مدعی شده است که از مهمترین اتهامات این سه نفر، «محاربه از طریق کشیدن سلاح سرد در تجمعات غیرقانونی و اغتشاشات منتهی به قتل و شهادت عوامل نیروی انتظامی»، «اقدام عملیاتی» برای اسرائیل و آمریکا و عوامل وابسته به آنها، و «تحریک مردم به جنگ و کشتار به قصد برهم زدن امنیت کشور» بوده است.
دادستان قم در جلسه دادگاه، «اقاریر صریح» متهمان را از مهمترین مستندات پرونده معرفی میکند. او میگوید اعترافات آنان با «تمام جزئیات» نزد بازپرس بیان شده است. با این حال، شرایط اخذ این اعترافات در گزارشهای رسمی روشن نیست. دستکم درباره صالح محمدی، سازمان حقوق بشر ایران گزارش داده است که او «در مرحله بازجویی و تحقیقات مقدماتی وادار به اعتراف علیه خود شده و این اعترافات را بعدا در دادگاه پس گرفته است.» بر اساس این گزارش، صالح محمدی در دادگاه نیز شهادت داده که اعترافاتش تحت شکنجه و اجبار اخذ شده، اما دادگاه این ادعا را نپذیرفته است.
نهادهای حقوق بشری نیز در سالهای گذشته بارها نسبت به استفاده از شکنجه و سایر اشکال اجبار برای اخذ اعتراف، نگهداری طولانیمدت متهمان در سلولهای انفرادی، محرومیت از دسترسی مؤثر به وکیل مستقل و روندهای غیرشفاف دادرسی در جمهوری اسلامی هشدار دادهاند.
در عین حال، اگرچه در گزارشهای رسمی، افزون بر اتهام قتل، اتهاماتی مانند «اقدام عملیاتی» برای اسرائیل و آمریکا نیز علیه این معترضان مطرح شده است، اما در گزارشهای منتشرشده هیچ مدرکی برای اثبات ارتباط آنان با دولتهای خارجی ارائه نشده است.
همچنین، با وجود انتشار چند ویدئو از جلسه دادگاه و پخش اظهارات دادستان قم و نماینده او، هیچ بخشی از دفاعیات متهمان یا وکلایشان، چه بهصورت مکتوب و چه در قالب ویدئو، منتشر نشده است. گزارشهای رسمی تنها به حضور «وکلای تعیینی و تسخیری» اشاره میکنند، بیآنکه هویت این وکلا یا استدلالهای دفاعی آنان را بیان کنند.
سعید داودی یکی از هزاران بازداشتشده اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و از نخستین اعدامشدگان این اعتراضات بود. بر اساس آمار ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر (هرانا)، در جریان این اعتراضات دستکم ۵۳ هزار و ۷۷۷ نفر بازداشت شدند. اعتراضاتی که در ۲۰۳ شهر از هر ۳۱ استان ایران گسترش یافت و به گفته نهادهای حقوق بشری، با سرکوبی گسترده همراه بود. فعالان حقوق بشر همچنان نسبت به سرنوشت بازداشتشدگان این اعتراضات ابراز نگرانی میکنند.