نشریه نشنال اینترست در مقاله ای به قلم نیکلاس چخادزه با عنوان «چگونه گرجستان از جمهوری اسلامی در جنگ حمایت میکند» به نقش یکی از شرکای استراتژیک پیشین واشنگتن در قفقاز جنوبی در پیچیدهترین مرکز دور زدن تحریمها برای تهران پرداخته است.
نویسنده مقاله می گوید، گرجستان، کشوری که پیشتر صدها میلیون دلار کمک امنیتی از آمریکا دریافت میکرد، اکنون به رژیم ایران کمک میکند.
اقدامات گرجستان اولویتهای راهبردی آمریکا در قفقاز، مهار جمهوری اسلامی ایران، مقابله با نفوذ روسیه و چین، و حفظ ثبات منطقه را تضعیف میکند.
پروژه دور زدن تحریمهای ضد جمهوری اسلامی در گرجستان
از زمان به قدرت رسیدن حزب «رویای گرجستان» در سال ۲۰۱۲، نزدیک به ۱۳ هزار شرکت ایرانی در گرجستان ثبت شدهاند. صدها شرکت در یک آدرس مشترک ثبت شدهاند و بسیاری دیگر در مناطق کوچک فعالیت دارند.
بین سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴، دهها شرکت مسئول واردات نفت از ایران بودهاند و بسیاری از آنها با مقامها یا حامیان مالی دولت مرتبط هستند. واردکنندگان در گرجستان نفت ایران را با قیمتهایی بالاتر از بازار خریداری میکنند تا ارز حاصل از آن را به ایران منتقل شود.
این درآمدها میتواند به تأمین مالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کمک کند که طبق برآورد وزارت خزانهداری آمریکا سالانه بیش از یک میلیارد دلار برای حمایت از نیروهای نیابتی و شبکههای تروریستی هزینه میکند.
شرکتهای وابسته به جمهوری اسلامی ایران به زیرساختهای حیاتی گرجستان نفوذ کردهاند و برخی از آنها تجهیزات نظارتی برای نهادهای حکومتی تأمین میکنند. این فعالیتها صرفاً تجاری نیستند، بلکه عملیاتهای اطلاعاتی محسوب میشوند.
همکاری میان جمهوری اسلامی ایران و روسیه از طریق گرجستان تقویت شده است. انتقال محمولههای نظامی روسیه از حریم هوایی گرجستان به ایران، بخشی از این همکاری است.
تضاد میان گذشته و امروز گرجستان آشکار است. در سال ۱۳۸۶، مقامهای گرجستان امیرحسین اردبیلی، دلال تسلیحاتی ایرانی، را بازداشت و به ایالات متحده مسترد کردند. در سال ۱۳۹۳ نیز گرجستان با وزارت خزانهداری آمریکا برای افشای یک طرح مالی ایرانی که ۷۰ درصد از «اینوستبانک» را کنترل میکرد، همکاری کرد.
حمایت گرجستان از شراکت ایران و روسیه
روسیه در کانون نقش گرجستان در دور زدن تحریمهای جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. محمولههای نظامی روسیه در مسیر ایران از حریم هوایی گرجستان عبور میکنند. این پروازها شراکت متقابل و دوطرفهای را که مسکو و تهران در چند سال اخیر، بهویژه در تولید پهپاد، شکل دادهاند تسهیل میکند.
این اقتصاد مبتنی بر دور زدن تحریمها و تأمین چنین فناوری نظامی، به تلاشهای آمریکا برای میانجیگری صلح میان اوکراین و روسیه و تضعیف رژیم تهران آسیب میزند.
قفقاز جنوبی در چهارراه رقابت قدرتهای بزرگ میان ایالات متحده، اروپا، روسیه و چین قرار دارد. پروژههای بزرگی همچون خط لوله باکو-تفلیس-جیهان، کریدور گاز جنوبی و کریدور میانی، به اروپا امکان میدهند وابستگی خود به انرژی روسیه را کاهش دهد و برای ایالات متحده اهرمی اقتصادی در اوراسیا فراهم میکنند.
بازی نفوذ ایران به گرجستان میرسد
فراتر از نفوذ اقتصادی و مالی جمهوری اسلامی ایران در گرجستان، یک بُعد ایدئولوژیک نیز وجود دارد. دانشگاه بینالمللی المصطفی که در سال ۱۳۹۹ از سوی ایالات متحده بهعنوان شبکه جذب نیرو برای سپاه پاسداران تحریم شد، سه پردیس در گرجستان دارد و دانشجویان گرجستانی را با ایدئولوژی موسوم به مقاومت آموزش میدهد.
روحانیون ارشد جمهوری اسلامی ایران که به دلیل افراطگرایی از سفر به غرب منع شدهاند، آزادانه به گرجستان سفر کرده و با مقامهای بلندپایه آن کشور دیدار میکنند. یکی از این روحانیون، آیتالله رضا رمضانی گیلانی، دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت، است. این مجمع یک سازمان تبلیغاتی و شبهنظامی است که خامنهای در سال ۱۳۶۹ بنیان گذاشت. مقامهای گرجستان با دیدارهای رسمی و پوشش آن در رسانههای دولتی این فعالیت ها را تسهیل کردند.
اخیرا شهروندان گرجستان در مقابل سفارت جمهوری اسلامی ایران جمع شدند و در دفاع از علی خامنهای شعار دادند. همزمان مقامهای گرجستان پژوهشگران و دانشگاهیانی را هدف قرار دادند که درباره شبکه روابط گرجستان و جمهوری اسلامی ایران تحقیق میکنند. پس از آنکه «مؤسسه هادسن» در واشنگتن گزارشی با عنوان «چرخش گرجستان به سوی ایران: گسترش سریع نفوذ تهران در متحد پیشین و متعهد آمریکا» منتشر کرد، سرویس امنیت دولتی گرجستان یکی از نویسندگان آن گزارش را که یک نماینده سابق پارلمان گرجستان بود احضار کرد. مقامهای حزب حاکم اعلام کردند که افشای نفوذ جمهوری اسلامی ایران در گرجستان خیانت تلقی خواهد شد و پژوهشگران و کارشناسان را به پیگرد قضایی تهدید کردند.
چگونه باید رژیم گرجستان را تحریم کرد
رویکرد دولت ترامپ به قفقاز جنوبی نشاندهنده انزوای گرجستان است. بهتازگی جی دی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، سفری تاریخی به ارمنستان و جمهوری آذربایجان داشت، اما از افزودن گرجستان به برنامه سفر خود خودداری کرد. این نشان میدهد که واشنگتن در حالی که شراکت راهبردی خود با ایروان و باکو را تعمیق میبخشد، تا زمانی که تفلیس در مسیر طرفداری از جمهوری اسلامی ایران و روسیه حرکت کند، به آن پاداش نخواهد داد.
کنگره ایالات متحده از پیش بستری را در اختیار دولت گذاشته است. «قانون مگوباری» تحریمهایی را علیه مقامهای گرجستان اعمال میکند که نفوذ خارجی را تسهیل کرده و منافع آمریکا در قفقاز را تضعیف میکنند. طرح دیگری با عنوان «الزام به ارائه گزارش درباره داراییهای اطلاعاتی روسیه و چین در گرجستان و سایر اهداف»، که در فوریه ۲۰۲۶ ارائه شد، وزیر خارجه آمریکا، وزیر جنگ و مدیر اطلاعات ملی را موظف میکند حداکثر ظرف ۱۸۰ روز پس از تصویب این قانون، گزارشی محرمانه به کمیتههای کنگره درباره نفوذ دشمنان ایالات متحده در گرجستان ارائه دهند.
وزارت خزانهداری آمریکا باید شرکتهای گرجستانی را که از سال ۱۴۰۱ نفت ایران را وارد کردهاند، تحریم و آنها را از انجام تراکنش دلاری محروم کند.
وزارت خارجه آمریکا هم باید روشن کند که کمکهای نظامی به گرجستان زمانی از سر گرفته میشود که گرجستان نشان دهد حاضر نیست میزبان شرکتهای جمهوری اسلامی ایران باشد، نهادهای مرتبط با سپاه پاسداران را بررسی یا اخراج کند، و پیگرد منتقدان دولت را متوقف کند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین باید بررسی کند که آیا میتوان طبق قانون مگنیتسکی، همانگونه که در سال ۱۴۰۳ انجام شد، تحریمهایی علیه برخی مقامهای گرجستانی وضع کرد یا نه. اهداف احتمالی میتوانند شامل مقام های مسول تسهیل دور زدن تحریمهای جمهوری اسلامی ایران، زندانی کردن مخالفان سیاسی و تضعیف منافع آمریکا در قفقاز باشند.
ایالات متحده همچنین میتواند با متحدان خود در اتحادیه اروپا و بریتانیا برای اعمال تحریمهای موازی هماهنگ شود و همکاری گرجستان با دشمنان آمریکا را بهطور علنی به هرگونه چشمانداز آینده این کشور برای عضویت در ناتو یا اتحادیه اروپا گره بزند. گرجستان، مانند هر کشور دیگری، نباید بتواند در حالی که پایههای نهادهای غربی را تضعیف میکند، به آنها بپیوندد.
این اقدامات این پیام را میفرستد که شراکت با ایالات متحده تعهداتی در پی دارد و تضعیف سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران بیهزینه نخواهد بود.
گرجستان اکنون مانعی در برابر راهبرد آمریکا است و مقامهایش مستحق انزوا و فشار هستند.
*نظرات و دیدگاههای مطرح شده در این مقاله الزاما بازتابدهنده موضع صدای آمریکا نیست