حمله ماه پیش حوثی‌ها به بندر المخا و پیشروی آنها تا باب‌المندب، در محاسبات جمهوری اسلامی بیش از هر چیزی در قالب یک «پیروزی تبلیغاتی» قابل ارزیابی است. اما این پیروزی با راهبرد قابل‌قبولی برای حفظ و تثبیت مناطق تصرف‌شده همراه نبود.
از نظر نظامی، حوثی‌های تحت حمایت جمهوری اسلامی برای تصرف مناطق ساحلی جنوب غربی یمن و تثبیت موقعیت خود در باب‌المندب، ابتدا می‌بایست ارتفاعات استان‌های تعز و لحج و راه‌های منتهی به آنها را تصرف می‌کردند و سپس وارد مناطق ساحلی باب‌المندب می‌شدند.
اما نیاز رهبران جمهوری اسلامی به یک پیروزی تبلیغاتی برای داشتن اهرم چانه‌زنی در مذاکرات با آمریکا از یک سو، و پاسخگویی به انتظارات هواداران خود در راستای شعارهای دیرینه مقامات رژیم از سوی دیگر، آنها را به اقدامی نظامی برای تصرف سواحل باب‌المندب سوق داد که بدون راهبردی مشخص برای حفظ این مناطق، بیش از هر چیز در خدمت ایجاد موج جدیدی از تبلیغات قرار گرفت.
در سوی دیگر، تحولات ساختاری در نیروهای مسلح یمن که برای نخستین بار از فرماندهی واحد نظامی برخوردار شده‌اند، همراه با موج جدید حمایت‌های بین‌المللی و منطقه‌ای از دولت قانونی یمن و عملیاتی که علیه شورشیان حوثی آغاز کرده است، نشان می‌دهد که ادامه حضور و نفوذ جمهوری اسلامی در یمن با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده است، و نفوذ آن بر نیروی نیابتی حوثی نیز ممکن است به تدریج محدودتر شود.
تحولات اولیه عملیات «سپیده دم یمن» علیه شورشیان حوثی تحت حمایت جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که این عملیات نه تنها با هدف بهبود مواضع ارتش و نیروهای مقاومت مردمی یمن در خطوط مقدم انجام می‌شود، بلکه در پی بازپس‌گیری ابتکار عمل و تحمیل معادله نظامی جدیدی است که از مناطق ساحلی و باب‌المندب آغاز شده است و به سایر جبهه‌ها، از جمله صنعا و بندر الحدیده، گسترش می‌یابد.
تحمیل صلح به حوثی‌ها و جمهوری اسلامی در یمن
طی ۱۲ سال گذشته، از زمانی که حوثی‌ها با حمایت جمهوری اسلامی علیه انقلاب مردمی یمن کودتا کردند و با همدستی رژیم مخلوع سابق صنعا و بخش بزرگی از مناطق غربی یمن را تصرف کردند، این گروه شورشی با هرگونه راه‌حل سیاسی در چارچوب «یمن واحد» با مشارکت دیگر تشکل‌های سیاسی، از جمله دولت قانونی یمن، مخالفت کرده‌اند.
تنها نتیجه انبوهی از میانجی‌گری‌ها و تلاش‌های مستمر سازمان ملل، دستیابی به یک آتش‌بس موقت در بهار سال ۱۴۰۱ بود که نه یک راه‌حل نهایی، بلکه وضعیت نه جنگ و نه صلح را بر یمن حاکم کرد؛ وضعیتی که در آن کشور همچنان چندپاره باقی ماند و سایه جنگ نیز بر آن سنگینی می‌کرد.
اکنون یمنی‌ها با عملیات «سپیده دم یمن» امیدوارند که وضعیت جدید در نهایت به خارج شدن بخش‌های مهم دیگری از خاک یمن از کنترل حوثی‌ها منجر شود، یا با ایجاد موازنه قدرتی جدید، حوثی‌ها و جمهوری اسلامی را وادار کند به صلح در یمن در چارچوب یک کشور واحد تن دهند.
بدون باب‌المندب، جمهوری اسلامی فقط در یمن هزینه می‌کند
مهم‌ترین منفعت راهبردی جمهوری اسلامی از دخالت مستمر در یمن، برخورداری از اهرم باب‌المندب برای اعمال فشار در یکی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی جهان است. بدون چنین اهرمی، حضور جمهوری اسلامی در یمن به پروژه‌ای پرهزینه تبدیل می‌شود که مستلزم ادامه حمایت‌های گسترده نظامی و مالی از حوثی‌ها خواهد بود.
از این رو، مرکز ثقل عملیات «سپیده دم یمن» بر دور کردن حوثی‌ها و جمهوری اسلامی از باب‌المندب قرار گرفته است. از یک هفته پیش از آغاز عملیات، کوتاه کردن دست حوثی‌ها از ارتفاعات جنوب استان تعز و غرب استان لحج آغاز شد؛ مناطقی که نقشی کلیدی در آزادسازی باب‌المندب داشته‌اند.
با کنترل باب‌المندب توسط دولت قانونی یمن، بخش مهمی از اهداف راهبردی جمهوری اسلامی از دخالت در یمن تحقق‌نیافته باقی می‌ماند. بر این اساس، عملیات نیروهای مسلح یمن تا این مرحله توانسته است به بخش مهمی از اهداف خود دست یابد.
عربستان سعودی معادله را تغییر می‌دهد
عربستان سعودی با پشتیبانی هوایی از عملیات نیروهای دولتی یمن و فعال کردن مواد اجرایی پیمان مکه، رویکرد خود را از مهار خطر حوثی‌ها و جمهوری اسلامی به ایجاد معادله‌ای جدید در برابر آنها تغییر داده است.
در ۲۹ تیر حوثی‌ها آنچه را «محاصره دریایی» عربستان سعودی می‌نامیدند اعلام کردند. سپس با سقوط بندر مخا و تنگه باب‌المندب به دست حوثی‌ها در شهریور، آنها کشتی‌های سعودی را تهدید کرده یا هدف قرار دادند. این حمل‌ونقل دریایی عربستان را در جنوب دریای سرخ به حداقل رساند و هزینه انتقال کالا از آن کشور به بازارهای آسیایی و بالعکس را به شدت افزایش داد.
اما اکنون با پس گرفتن باب‌المندب و سواحل آن، نه تنها خطر حوثی‌ها برای دریانوردی عربستان تا حد زیادی کاهش یافته است، بلکه در صورت ادامه عملیات نیروهای دولتی یمن و گسترش آن به بندر الحدیده، سعودی‌ها می‌توانند معادله جدیدی بر حوثی‌ها و جمهوری اسلامی تحمیل کنند که با معادلات پیشین متفاوت است.
عملیات جدید نیروهای دولتی یمن می‌تواند جمهوری اسلامی را در شرایطی قرار دهد که ضمن ادامه هزینه‌های حضور در یمن، اهرم راهبردی باب‌المندب را در اختیار نداشته باشد؛ تحولی که می‌تواند برای فرماندهان سپاه پاسداران یک عقب‌گرد راهبردی تلقی شود.
تصرف صنعا، هدف نهایی عملیات «سپیده دم یمن»
ماجد النزیلی، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، روز دوشنبه در حساب کاربری خود در شبکه «ایکس» اعلام کرد نیروهای مسلح یمن اجرای «حمله استراتژیک» به صنعا را آغاز کرده‌اند.
او از استفاده از «قابلیت‌های مدرن در عملیات حمله استراتژیک» سخن گفت و تأکید کرد که «عملیات فجر یمن پیوسته اهداف عملیاتی خود را محقق خواهد کرد.»
این لحن چشم‌اندازی از عملیات جاری ترسیم می‌کند که فراتر از بازپس‌گیری مواضع محدود در سواحل غربی یمن است، و هدفی نهایی را نشان می‌دهد که مراکز ثقل حوثی‌ها در صنعا را نشانه می‌گیرد.
پیش از این نیز رشاد علیمی، رئیس شورای ریاستی یمن، هنگام اعلام آغاز عملیات «سپیده دم یمن» همین لحن را به کار گرفت، و هدف نهایی این عملیات را «بازپس‌گیری کل کشور و پایتخت آن صنعا» اعلام کرد.
در صورت تداوم عملیات با سطح کنونی تدارک و پشتیبانی، این هدف لزوماً دور از دسترس نیست؛ به ویژه اگر کاهش روحیه نیروهای حوثی و فشار بحران‌های متعدد بر جمهوری اسلامی ادامه یابد. در چنین شرایطی، تجربه پاییز سوریه در سال ۱۴۰۳ و سقوط بشار اسد ممکن است در قالبی متفاوت و این بار در یمن برای جمهوری اسلامی تکرار شود.
* نظرات و دیدگاه‌های مطرح‌شده در این مقاله لزوما بازتاب‌دهنده موضع صدای آمریکا نیست.