نامش مجتبی کیان بود. بنابر اطلاعات تاییدنشدهای که خبرگزاری قوه قضاییه جمهوری اسلامی و صداوسیما منتشر کردهاند، نام پدرش محمدقلی بود و در اطراف کرج زندگی میکرد. او روز ۳ خرداد ۱۴۰۵ اعدام شد. زندانی که حکم در آن اجرا شده، اعلام نشده است. تنها گزارش شده است که «تشکیل پرونده و رسیدگی در دادگستری استان البرز» انجام گرفته است.
اطلاعات دیگری نیز ناگفته ماندهاند: نمیدانیم مجتبی کیان چند سال داشت. نمیدانیم همسر یا فرزندی داشت یا نه. نمیدانیم نانآور کسی بود یا خیر. آیا هنگام بازداشت از حقوق خود بهعنوان متهم آگاه بود؟ آیا در مرحله تحقیقات، وکیلی در پروندهاش حضور داشت؟ وکیلی که در گزارشها تنها بهصورت کلی به آن اشاره شده، تسخیری بود یا انتخابی؟ بدون شکنجه و فشار و کاملا داوطلبانه علیه خود «اعتراف» کرده بود؟ آیا پیکرش به خانواده یا عزیزانش تحویل داده شد؟
به اذعان خبرگزاری قوه قضاییه، میزان، از زمان دستگیری تا اعدام او «زیر ۵۰ روز» زمان برده است، و با احتساب اعدام در روز ۳ خرداد، احتمالا در صورت حقیقت داشتن این ادعا، مجتبی کیان در نیمه دوم فروردین بازداشت شده است. سازمان «حقوق بشر ایران»، اعدام مجتبی کیان را نخستین اعدام مرتبط با «جنگ ۴۰ روزه» میخواند.
بر اساس گزارش میزان، مجتبی کیان متهم شده بود که «در پیامهایی به شبکه وابسته به دشمن، اطلاعات محل شرکت مرتبط با صنایع دفاعی را ارسال کرده است.» میزان مدعی است که کیان در پیام خود نوشته بود: «موضوع را به بیبی آمار بده.» منظور از «بیبی» بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، است.
صداوسیما در گزارشی که در آن اتهامات و اظهاراتی علیه مجتبی کیان پخش شده، او را در حالیکه با دستبند و پابند نشان داده میشود، متهم میکند که «موقعیت مکانی یکی از محلهای تولید لانچر موشکها سمت هشتگرد» را در اختیار دیگران قرار داده است. در این گزارش همچنین ادعا میشود که «بررسی فنی پیامهای ردوبدلشده میان محکومعلیه و عناصر دشمن نشان میدهد سه روز پس از ارسال اطلاعات، محل مورد اشاره هدف حمله قرار گرفته و بهطور کامل تخریب شده است.»
در همین گزارش گفته میشود مجتبی کیان «در همان شرکت تولیدی کار میکرده است»، اما بهدلیل بریده بریده بودن تصاویر و اظهارات، روشن نیست منظور از «همان شرکت تولیدی» دقیقا همان محل موسوم به «محل تولید لانچر موشک» بوده است یا محلی دیگر.
گزارشهای حکومتی مشخص نمیکنند آیا اطلاعاتی که مجتبی کیان به آن دسترسی داشته، پیشتر بهصورت عمومی در دسترس بوده یا نه. همچنین توضیحی درباره نحوه ارتباط او آنگونه که صداوسیما مدعی است با یک گروه «سلطنتطلب» و آن چه «شبکه وابسته به دشمن» خوانده شده، در شرایط قطع و اختلال شدید اینترنت ارائه نشده است.
تنها در گزارش خبرگزاری میزان آمده است که مجتبی کیان «پس از ارتباطگیری با شبکه رسانهای معاند، بلافاصله شناسایی و دستگیر شد.»
میزان همچنین تاکید کرده که رسیدگی به پرونده او «با رعایت موازین قانونی و با حضور وکیل» انجام شده است، با این حال، در هیچ یک از گزارشهای رسمی رژیم، نام وکیل، جزئیات دفاعیات او یا توضیحی درباره روند دادرسی منتشر نشده است.»
از بازداشت تا اعدام، ۵۰ روز
در گزارش میزان آمده است که دادگاه مجتبی کیان را با استناد به «ماده یک قانون تشدید مجازات جاسوسی» و همکاری با اسرائیل و «کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» و به اتهام آنچه فعالیت اطلاعاتی برای اسرائیل و آمریکا خواند، در حکمی که به تایید دیوان عالی نیز رسید، به اعدام و مصادره کلیه اموال محکوم کرد.
بر اساس ماده ۱ قانون «تشدید مجازات جاسوسی» که تیر ۱۴۰۴ تصویب شد، جمهوری اسلامی همکاری اطلاعاتی یا عملیاتی با دولتها و گروههایی که آنها را «متخاصم» میداند، از جمله اسرائیل و ایالات متحده را مشمول مجازات اعدام و مصادره اموال اعلام کرده است.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، نیز پیشتر گفته بود که این نهاد به پرونده افرادی که آنان را «عناصر ایرانستیز» و «خائن به وطن» خوانده بود، «بهصورت فوقالعاده» رسیدگی میکند. او حتی بازنشر «شایعات ساختهشده توسط دشمن» را نیز از مصادیق «پیادهنظام دشمن» بودن دانسته بود.
فعالان حقوق بشر میگویند چنین اظهاراتی زمینهساز دادرسیهای شتابزده، محدود شدن حقوق متهمان و صدور احکام سنگین، از جمله اعدام، میشوند. سازمان حقوق بشر ایران نیز روند رسیدگی به پرونده مجتبی کیان را نمونهای از همین سازوکار دانسته، ساز و کاری که «بستر حقوقی لازم را برای فرآیند دادرسی فوقالعاده و ۵۰ روزهای که به چوبه دار مجتبی کیان منتهی شد، فراهم کرد.»
«حتی نامش را جایی اعلام نکرده بودند»
اعدام مجتبی کیان واکنش و نگرانی فعالان و ناظران حقوق بشر را در پی داشت. الی امیدواری، فعال اجتماعی، در ایکس (توییتر سابق) نوشت: «در خاموشی اینترنت بازداشت شد، در سکوت محاکمه شد و کمتر از ۵۰ روز بعد اعدامش کردند. حتی نامش را هم جایی اعلام نکرده بودند.»
مرضیه محبی، وکیل دادگستری، نیز با اشاره به اعدام مجتبی کیان، به موضوع مصادره اموال نیز پرداخت و نوشت: «دیو دو سر ترسناکی به نام مصادره اموال افتاده به جان ملت»، وضعیتی که به گفته او «یاس و نومیدی آمیخته به خشمی عمیق و آشتیناپذیر» در جامعه ایجاد میکند.
کاربر دیگری هم با اشاره به گزارش قوه قضاییه که در آن ادعا شده بود مجتبی کیان هشت پیام برای رسانهای «معاند» فرستاده، نوشت که «توضیحات سایت میزان درباره پرونده مجتبی کیان واقعاً عجیب است. قبلا دستکم میگفتند این فرد جاسوس بوده و سناریویی برایش میساختند. حالا هر ارتباطی با رسانهها را جاسوسی مینامند.»