بازارهای جهانی انرژی در پی انسداد تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی و هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی کشورهای عرب منطقه وارد دوره جدیدی شده است؛ دورهای که میتواند زمینهساز نقطه عطفی در ساختار بازار انرژی شود.
آژانس بینالمللی انرژی، انسداد تنگه هرمز را بزرگترین شوک انرژی جهان از جنگ جهانی دوم خوانده و نگرانیها از اخلال گسترده طیفی از حوزههای اقتصادی از صنعت تا هوانوردی و مواد غذایی اوج گرفته است.
در این میان، خبرگزاری رویترز در تحلیلی به ابعاد بیشتری از این موضوع پرداخته و میگوید وضعیت بازارهای جهانی انرژی دستخوش تغییرات پرشتاب است.
این تحلیل میگوید معمولاً شوکهای بزرگ انرژی هر ۱۰ سال یکبار در جهان مشاهده شده، اما از سال ۲۰۲۱ به این سو، جهان شاهد سه شوک بزرگ انرژی شده است.
نخست، موج تورمی پس از همهگیری در سال ۲۰۲۱ رخ داد که بهسرعت با حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ تشدید شد. اکنون، چهار سال بعد، جنگ ایران فرا رسیده که بزرگترین اختلال در عرضه نفت و گاز در تاریخ را رقم زده است.
همچنین ببینید:
مدیر آژانس بینالمللی انرژی: بدترین بحران انرژی تاریخ در جریان استنظام تجاری چندپاره
بازارهای انرژی امروز بیش از هر زمان دیگری جهانی شدهاند. این امر تا حد زیادی ناشی از انتقال مرکز ثقل تقاضای انرژی در دهههای اخیر از اقتصادهای غربی به سمت آسیا، بهویژه چین است.
واردات جهانی نفت بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ با ۵۵ درصد افزایش به حدود ۷۰ میلیون بشکه در روز رسیده است. واردات چین بهتنهایی در این دوره شش برابر شده و به ۱۳.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است.
در عین حال، بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶، صادرات نفت و محصولات نفتی آمریکا بیش از ۱۲ برابر افزایش یافته است؛ موضوعی که واشنگتن را در رقابت مستقیم با صادرکنندگان سنتی مانند اوپک و روسیه قرار داده است.
همچنین ببینید:
اکونومیست: جهان تنها چند هفته با فاجعه انرژی فاصله داردتغییرات بازار انرژی
وابستگی اروپا به انرژی روسیه، پس از حمله این کشور به اوکراین و تحریمهای غرب علیه کرملین، این قاره را در وضعیت دشواری قرار داد و آن را به بازنگری دردناک در امنیت و تنوعبخشی انرژی واداشت.
جنگ ایران نیز یکی دیگر از فرضیات دیرینه را در هم شکسته است: اینکه تولیدکنندگان خلیج فارس هرگز وارد درگیریای نمیشوند که جریان انرژی را بهطور جدی مختل کند.
این وضعیت جدید میتواند بذر تنشهای منطقهای آینده را بکارد. بهطور کلیتر، سهولت اختلالآفرینی جمهوری اسلامی در عرضه جهانی انرژی، پرسشهای نگرانکنندهای درباره امنیت دیگر گلوگاههای حیاتی - از دریای سرخ تا دریای چین جنوبی - ایجاد میکند.
رویترز در ادامه به اعمال تعرفههای گسترده آمریکا بر اکثر شرکای تجاری، همچنین نادیده گرفته شدن تحریمهای غرب علیه روسیه و ایران توسط پکن اشاره کرده است و میگوید این اقدامات تنشها را تشدید میکند.
همچنین ببینید:
بحران نفت و گاز اروپاییها را به انرژیهای تجدیدپذیر ترغیب کرده استگذار انرژی، ریسکهای جدید
در کنار همه اینها، گذار انرژی نیز قرار دارد. انرژیهای تجدیدپذیر اکنون نزدیک نیمی از ظرفیت تولید برق جهان را تشکیل میدهند و این حوزه به سرعت در حال شکوفایی است.
رویترز مینویسد احتمالاً این روند پس از بحرانهای اخیر شتاب بیشتری خواهد گرفت، زیرا کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی بیش از پیش با تلاش دولتها برای تقویت امنیت انرژی همپوشانی پیدا کرده است.
اما این گذار آسیبپذیریهای جدیدی نیز به همراه دارد.
کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی ممکن است به وابستگی شدید به واردات فناوریهای انرژی پاک - از پنلهای خورشیدی تا ذخیرهسازی باتری - منجر شود که بهشدت در چین متمرکز هستند.
کاهش رشد تقاضا برای انرژیهای فسیلی نیز احتمالاً رقابت بر سر سهم بازار را میان تولیدکنندگان بزرگ - کشورهای خلیج فارس، روسیه و آمریکا- تشدید خواهد کرد و خطر تبدیل شدن انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک را افزایش میدهد.