کتابی تحت عنوان «اسرار سقوط رژیم بشار اسد و دیدگاه احمد الشرع» به قلم «منیر ربیع» روزنامهنگار لبنانی در قاهره منتشر شده است، که مهمترین وقایع روزهای قبل از سقوط رژیم سوریه را از زبان احمد الشرع حاکم جدید دمشق و یاران وی، روایت میکند.
به گزارش روزنامه الشرق الاوسط در روز دوشنبه ۲۵ خرداد، این کتاب با مقدمهای از موقعیت مهم ژئوپلیتیک سوریه و نقش این کشور در معادلات منطقهای، به سه عامل مهم سقوط رژیم خاندان اسد در آذر ۱۴۰۳ اشاره میکند، که حتی نزدیکترین ناظران به امور سوریه، به شکل دقیق و کامل از آن اطلاع نداشتند.
عامل اول
از نظر منیر ربیع، نویسنده کتاب، حزبالله لبنان تا تابستان ۱۴۰۳ نقش کلیدی و تعیینکننده در حفاظت از رژیم بشار اسد در سوریه داشت. اما مشارکت این گروه مسلح وابسته به جمهوری اسلامی در جنگ غزه و ضربات در همکوبنده اسرائیل به ساختار رهبری و فرماندهی نظامی آن، به ویژه به نیروهای زبده «یگان رضوان» که تنها در اثر حادثه «پیجر»، بیش از دو هزار نفر از اعضای خود را از دست داد و سپس کشته شدن حسن نصرالله دبیرکل حزبالله، توان بقای نیروهای این گروه شبهنظامی در سوریه را به تحلیل برد.
این فرآیند تضعیف حزبالله، در نهایت فرماندهی این حزب را مجبور کرد که دستور خروج تدریجی از سوریه را صادر کند. این خروج که ابتدا، موقتی به نظر میرسید، در پایان به تخلیه کامل حلب و دیگر مناطق سوریه از وجود نیروی حزبالله منجر شد. احمد الشرع و نیروهایش که از ادلب نظارهگر اوضاع سوریه و تحرکات حزبالله بودند، حمله خود به سوی حلب را آغاز کردند.
عامل دوم
روسیه و نیروی هوایی آن، که نقش مهمی در بمباران مناطق مخالفان رژیم اسد داشت، درگیر جنگ اوکراین شده بود، که این موضوع به نوبه، تمرکز رهبری سیاسی مسکو را از سوریه به اوکراین منعطف کرده است. اما مهمتر از آن، ارتباطات پشت پرده، با میانجیگری ترکیه، بین گروه احمد الشرع و روسها برقرار شد که طی آن پیشنهاد روشنی به روسیه ارائه شد.
بر طبق اطلاعاتی که منیر ربیع از گفتگو با حلقه نزدیک به احمد الشرع به دست آورده است، به روسیه پیشنهاد شد که امنیت پایگاههای نظامی آن، به ویژه پایگاه مرکزی «حمیمیم» به همراه قراردادها و منافع اقتصادی آن کشور در سوریه تضمین میگردد، و در عوض روسیه از درگیری زمینی و هوایی با مخالفان بشار اسد، پرهیز کند. روسیه این پیشنهاد را در ۱۳ آذر ۱۴۰۳ (پنج روز مانده به سقوط بشار اسد) پذیرفت، و حملات هوایی خود را به نیروهای مخالف بشار اسد، متوقف کرد.
عامل سوم
در این جا منیر ربیع به ابتکاری اشاره میکند، که مخالفان بشار اسد بسیار زیرکانه به آن دست زدند. یک تیم فنی زیر نظر مجموعه «هیئت تحریر الشام»، اپلیکیشنی با ظاهر مؤسسه خیریه که وانمود میکرد، به «اسماء اسد» همسر بشار اسد وابسته است، طراحی کردند که نظامیان رژیم سوریه را پوشش میداد.
این اپلیکیشن وانمود میکرد، برای سپاس از فداکاریهای افسران و درجهداران نظام، به آنها و خانوادههایشان کمک مالی و غذایی تقدیم میکند. کمکهای ارائه شده در حدود ۲۵ دلار بود که رقم قابلتوجه و جذابی در آن زمان بود، آن هم در کشوری که روز به روز قدرت خرید قشر نظامی پایین میرفت، و سوریه در انواع بحرانهای مالی و اقتصادی غرق بود. لذا مجموعه مؤثری از نظامیان سوریه، در این اپلیکیشن ثبتنام کردند.
مشخصات اپلیکیشن از نظامیان رژیم سوریه میخواست که نام و نامخانوادگی، درجه نظامی، محل خدمت و شماره تماس خود را وارد کنند. از این طریق بود که گروه احمد الشرع به اطلاعات دقیق محل استقرار یگانهای نظامی، توزیع جغرافیایی آن در سطح کشور، چگونگی نقل و انتقال نیروها و فرماندهان و سلسله مراتب نظامی آنها دست یافتند.
اما فراتر از این، استفاده از این اطلاعات در شب عملیات بود. دستور کار به این شکل بود، که به یکی از اعضای اتاق عملیات در تیپ نظامی ۷ آوریل (نام یکی از واحدهای نظامی در رژیم سابق سوریه) یا افسری از سپاه چهارم ارتش بشار اسد تماس گرفته میشد، و به او با صدای آرام و مصمم اما کوتاه گفته میشد، به زودی مقر نظامی آنها، یا مقری که در نزدیکی آنها قرار دارد، تا دقایق دیگر بمباران خواهد شد.
در این تماسها، شماره تماسگیرنده با کد کشور آمریکا بر صفحه افسر هدف ظاهر میشد. لحظاتی بعد از قطع مکالمه، حملات و انفجارها ظاهر میگردید که غالب آنها با پهپادهای کوچکی انجام میگرفت، اما افسران رژیم بشار اسد، با فریبی که قبلا از طریق تماس مقدماتی، بر آنها رفت، فکر میکردند که یک حمله گسترده بینالمللی علیه آنها انجام شده، و جهان تصمیم گرفته است، رژیم بشار اسد را از بین ببرد.
در روزهای بعد مشاهده شد، که تأثیر این تماسها حتی از خود حملات هوایی مؤثرتر بود، زیرا با هریک از این تماسها، و قبل از این که حملهای صورت گیرد، مقرهای نظامی رژیم بشار اسد، یکی بعد از دیگری، خالی از نیروهای خود میشد.