با انتصاب ابراهیم رئیسی به عنوان رئیس جمهوری ایران در مرداد ۱۴۰۰ توسط علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، دولت جدید در سیاست خارجی با دو اولویت کار خود را آغاز کرد: لغو تحریمها و بهبود روابط با کشورهای منطقه.
دولت رئیسی که خود را میراثدار «سوءمدیریت دولت حسن روحانی» معرفی میکرد و در پی «جراحی اقتصادی» بود، به شدت به دو موضوع لغو تحریمها و بهبود روابط با کشورهای منطقه و به ویژه عربستان سعودی احساس نیاز میکرد.
برای این منظور، بعد از وساطت ناقص دو کشور عراق و عمان که در میانجیگری میان پادشاهی سعودی و جمهوری اسلامی به نتایج معینی نرسیده بودند، این بار چینیها میزبان گفتگوهای عادیسازی روابط میان رژیم ایران و عربستان شدند. مذاکرات از ۱۵ تا ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ میان مساعد عیبان، مشاور امنیت ملی عربستان، و علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی حکومت ایران، در شهر پکن ادامه داشت.
هرچند تلاشها برای اعاده روابط میان عربستان سعودی و جمهوری اسلامی، که از ماه دی ۱۳۹۴ بعد از حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در تهران و مشهد قطع شده بود، در دو سال آخر دولت دوم حسن روحانی شدت یافت، اما خامنهای مایل بود امتیاز ازسرگیری روابط را به رئیسی بدهد، که در کارنامه خود از آن به عنوان مهمترین دستاورد سیاست خارجی دولت خویش یاد میکرد.
در بیانیه مشترک سه کشور عربستان سعودی، جمهوری اسلامی، و چین که درباره از سرگیری روابط منتشر شد، بر نکات مهمی از جمله احترام کامل به حاکمیت دو کشور، عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر، فعال کردن دوباره تمام توافقنامههای امضاشده در زمینههای اقتصادی، تجاری، سرمایهگذاری، فنآوری، فرهنگی و دانشگاهی، ورزش و جوانان، و از همه مهمتر توافقنامه امنیتی تأکید شده است.
در این بیانیه همچنین جمهوری اسلامی به همراه سعودی و چین متعهد شده است تمام تلاش خود را در جهت ارتقای صلح، ثبات و امنیت منطقهای و بینالمللی به عمل آورد.
اما با گذشت چهار سال از این توافقات و تعهدات، اکنون موشکها و پهپادهای سپاه پاسداران آسمان عربستان را هدف قرار میدهند، کشتیهای سعودی در تنگه هرمز مورد حمله قرار میگیرند، و جمهوری اسلامی از طریق حوثیها به بابالمندب رسیده و امنیت دریانوردی سعودی و دیگر کشورها را در معرض خطر قرار داده است.
طی روزهای گذشته خبرگزاری فرانسه به نقل از دو منبع نظامی حوثی گزارش داد «مستشارانی» از سپاه پاسداران از منطقه بابالمندب، بندر و فرودگاه مخا، و اردوگاه جبلالنار در شرق این بندر بازدید و بر عملیات حفر تونل در تپههای کوهستانی مشرف به مخا و تنگه بابالمندب نظارت کردند، و نصب رادار در نزدیکی بندر المخا و داخل جزیره زقر در جنوب دریای سرخ را مورد بحث قرار دادند.
این از نظر سعودیها میتواند ناقض روح حاکم بر بیانیه مشترک پکن و تعهداتی باشد که جمهوری اسلامی برای از سرگیری روابط با عربستان در اسفند ۱۴۰۱ داده است.
از منظر عربستان، توافق پکن بر سه محور بنا شده بود: ازسرگیری روابط میان جمهوری اسلامی و پادشاهی سعودی بعد از ۷ سال بحران و قطع روابط، فعال کردن دوباره توافقنامههای امضاشده میان دو کشور، و احترام کامل به حاکمیت سیاسی و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر.
طی چهار سال اخیر، به دلیل ماهیت سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی و عدم اعتماد سعودیها، هیچ کدام از این سه محور به شکل کامل به اجرا درنیامد.
در این میان سعودیها حتی حاضر نشدند به ساختمان قبلی سفارت خود برگردند، و سفارتخانه جدید خود را در هتل اسپیناس محله سعادتآباد مستقر کردند؛ موضوعی که از همان ابتدا ازسرگیری روابط میان دو کشور را در وضعیت «موقت» قرار داد.
وضعیت غیرقابل تحمل سیاست رژیم ایران در منطقه
قبل از آنکه حوثیها به بابالمندب برسند و به شهرهای جنوبی عربستان با موشک و پهپاد حمله کنند، مدارا با جمهوری اسلامی برای سیاستمداران سعودی قابل تصور بود، اما اکنون همه چیز تغییر کرده و تمام خطوط قرمز زیر پا گذاشته شده است.
اکنون شرایط منطقه وارد دوره غیرقابل تحمل سیاستهای جمهوری اسلامی شده است. در این میان دو گزینه در برابر رهبران رژیم ایران قرار دارد: یا به دوران قبل از شرایط فعلی برگردد، یا با ابزارهای جدیدی برای مهار خود مواجه میشود.
هنوز طبیعت ابزارهای جدید در مواجهه با چالشهای تازه جمهوری اسلامی روشن نشده است. یک سری نشستها بین مقامات امنیتی و نظامی کشورهای عربی خلیج فارس به همراه مصر و اردن با طرفهای اروپایی و آمریکایی برگزار شده، و قرار است در حاشیه اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل نیز نشستهای جدیدی برگزار شود.
تمام اینها حکایت از آن دارد که ممکن است موضوع ایران و رژیم جمهوری اسلامی بعد از پایان یافتن اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در فازی جدید قرار بگیرد که با آنچه در گذشته اتفاق افتاده متفاوت باشد.
اما در این میان و به رغم تعهدات، وساطت چینیها، و امضای توافقنامهها، یک چیز ثابت مانده است، و آن میل جمهوری اسلامی به توسعه در منطقه، اصرار بر سیاست نیابتی، و ادامه جنگ و درگیری با کشورهای منطقه است.
اینها اهداف خمینی از بدو تشکیل جمهوری اسلامی بود، و تا وقتی که جمهوری اسلامی باقی است چنین اهدافی هم دنبال میشود.
* نظرات و دیدگاههای مطرحشده در این مقاله لزوما بازتابدهنده موضع صدای آمریکا نیست.
دیدگاه | از بیانیه پکن تا پیشروی حوثیها به سوی بابالمندب؛ جمهوری اسلامی تمام توافقها با عربستان را زیر پا گذاشته است
