نتبلاکس، نهاد مستقل پایش دسترسی به اینترنت، اعلام کرد خاموشی اینترنت در ایران وارد شصتوششمین روز پیاپی شده و مجموع زمان آن از ۱۵۶۰ ساعت گذشته است.
بر اساس اعلام نتبلاکس، با وجود توزیع بخشی از دسترسی بینالمللی از مسیرهای نزدیک به حکومت و کانالهای ویژه، دادههای شبکهای نشان میدهد هنوز اینترنت جهانی برای عموم مردم ایران بازگردانده نشده است.
این گزارش تازه در حالی منتشر میشود که انتقاد از قطع اینترنت دیگر فقط از بیرون حکومت مطرح نمیشود.
جعفریآذر، نایبرئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، گفته است «بستن اینترنت راهحل نیست» و تجربه نشان داده این رویکرد فقط مشکلات را بیشتر میکند. او همزمان گفته تسهیل دسترسی اینترنت، در صورت عادی شدن شرایط، به مصوبه شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی فضای مجازی وابسته است؛ عبارتی که نشان میدهد حتی دولت و مجلس هم در این پرونده اختیار کامل و مستقیم ندارند.
روزنامه شرق پیشتر گزارش داده بود شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی طرحی موسوم به «اینترنتپرو» را برای برخی کسبوکارها تصویب کرده است.
اما گزارشهای داخلی نشان میدهد اینترنتپرو هم به جای حل بحران، خود به بخشی از مسئله تبدیل شده است.
خبرآنلاین در گزارشی نوشت اینترنتپرو «دردی از کسبوکارهای آنلاین دوا نمیکند»، چون اگر فروشگاه آنلاین به اینترنت جهانی وصل باشد، اما مشتری، مخاطب و شبکه فروش همچنان پشت دیوار قطع ارتباط بماند، تقاضا احیا نمیشود.
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، نیز در گفتوگو با خبرآنلاین گفته است «اینترنت در کشور صاحب ندارد» و بخش خصوصی حتی نمیداند برای مسائل اقتصاد دیجیتال باید با کدام نهاد طرف گفتوگو باشد؛ وزارت ارتباطات، وزارت صمت، مرکز ملی فضای مجازی یا نهادهای امنیتی.
شماری از کارشناسان بر این باورند تداوم این روند، بحران را از سطح فیلترینگ فراتر میبرد. مسئله فقط قطع اینترنت نیست؛ مسئله این است که برای قطع و وصل یکی از اصلیترین زیرساختهای زندگی و اقتصاد، نه پروتکل روشنی وجود دارد، نه مسئول مشخص، نه زمانبندی شفاف و نه مسیر پاسخگویی.
اکوایران نیز در گزارشی درباره اثر قطع اینترنت بر لجستیک نوشت که در شرایط بحران، اختلال فقط به تخریب زیرساختهای فیزیکی مانند بندر، جاده یا انبار محدود نمیشود؛ از کار افتادن جریان داده و ارتباطات هم میتواند کل هماهنگی زنجیره تأمین را مختل کند. به بیان سادهتر، وقتی اینترنت قطع میشود، سفارش، رهگیری حملونقل، هماهنگی میان انبار و فروشنده، پرداخت و ارتباط با مشتری هم دچار اختلال میشود. این دیگر یک مشکل نقطهای نیست؛ یک بحران شبکهای است.
در حوزه دانشگاه و سلامت روان هم نشانههای همین بحران دیده میشود. سخنگوی انجمن علمی روانپزشکان ایران هشدار داده محدودیت اینترنت میتواند فشار روانی، احساس بیعدالتی و کاهش اعتماد عمومی را افزایش دهد؛ بهویژه برای نسلی که اینترنت برایش فقط ابزار سرگرمی نیست، بلکه بخشی از آموزش، کار، دوستی، ارتباط خانوادگی و تجربه اجتماعی است.
حسین راغفر، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، نیز در گفتوگو با خبرآنلاین گفته قطعی بدون توجیه اینترنت هزاران شغل را از بین برده است. او همچنین گفته اگر مشکل امنیتی است، فروش اینترنت با قیمت بالاتر یا اختصاص آن به گروههای خاص، خود نشانه تناقض و تبعیض است.
به این ترتیب، خاموشی ۱۵۶۰ ساعته اینترنت در ایران فقط قطع ارتباط با جهان نیست. این بحران سه لایه دارد: سرکوب جریان اطلاعات، ضربه به معیشت دیجیتال، و تولید رانت دسترسی.
در حقیقت، قطع اینترنت در ایران یک تصمیم امنیتی است که هزینهاش را مردم، دانشگاه، لجستیک، کسبوکار، سلامت روان و اعتماد عمومی میپردازند.