واکنش‌ها به توافق احتمالی تهران و واشنگتن؛ نگرانی نتانیاهو از تعویق پرونده هسته‌ای و آتش‌بس لبنان

در پی اعلام دونالد ترامپ مبنی بر اینکه چارچوب یک «یادداشت تفاهم صلح» با جمهوری اسلامی «تا حد زیادی مذاکره شده»، موجی از واکنش‌ها در آمریکا، اسرائیل، اروپا و کشورهای منطقه شکل گرفته است.

نخستین واکنش حساس از اسرائیل آمد؛ جایی که رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند بنیامین نتانیاهو درباره مفاد توافق احتمالی، از جمله تعویق رسیدگی به پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی و گنجاندن آتش‌بس لبنان، ابراز نگرانی کرده است.

تایمز اسرائیل نوشت نتانیاهو قرار است نشست کابینه امنیتی محدود را برای بررسی توافق در حال شکل‌گیری برگزار کند.

ترامپ پیشتر اعلام کرده بود این توافق پس از نهایی شدن میان آمریکا، جمهوری اسلامی و شماری از کشورهای منطقه امضا خواهد شد. او گفت با رهبران عربستان، امارات، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن و بحرین درباره این تفاهم‌نامه گفت‌وگو کرده و به طور جداگانه نیز با نتانیاهو تماس داشته است. به گفته ترامپ، یکی از بخش‌های توافق احتمالی، بازگشایی تنگه هرمز است.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز گفت در ۴۸ ساعت گذشته پیشرفت‌هایی در چارچوبی حاصل شده که می‌تواند وضعیت تنگه هرمز را حل‌وفصل کند. او احتمال داد در ساعات آینده خبرهای مثبتی درباره این آبراه منتشر شود، اما تأکید کرد هدف نهایی واشنگتن همچنان جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای است.

بر اساس گزارش رویترز، چارچوب پیشنهادی می‌تواند شامل پایان مرحله‌ای جنگ، بازگشایی تنگه هرمز، لغو محاصره بنادر ایران و آغاز مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی باشد. رویترز همچنین نوشت بر اساس گزارش‌ها، موضوع ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران قرار است در یک بازه ۳۰ تا ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار گیرد.

اما در اسرائیل، مفاد احتمالی این توافق با نگرانی روبه‌رو شده است. تایمز اسرائیل به نقل از مقام‌های اسرائیلی نوشت اگر شروط گزارش‌شده دقیق باشد، این توافق برای اسرائیل «مشکل بسیار بزرگی» خواهد بود و با مواضع علنی نتانیاهو و حتی اظهارات اخیر ترامپ تعارض دارد.

در آمریکا نیز برخی جمهوری‌خواهان تندرو به مفاد گزارش‌شده توافق واکنش منفی نشان داده‌اند. لیندسی گراهام هشدار داده توافقی که جمهوری اسلامی را در موقعیت قوی منطقه‌ای نگه دارد، می‌تواند به «کابوسی برای اسرائیل» تبدیل شود.

در مقابل، شماری از کشورهای منطقه از روند دیپلماتیک استقبال کرده‌اند. خبرگزاری رسمی قطر گزارش داد امیر قطر در تماس مشترک با ترامپ و رهبران عربستان، امارات، مصر، اردن، بحرین، ترکیه و فرمانده ارتش پاکستان، بر ضرورت هماهنگی برای جلوگیری از گسترش تنش تأکید کرده است. در این تماس، رهبران حاضر از تلاش‌های ترامپ و نقش میانجی‌گرانه پاکستان قدردانی کردند.

رئیس‌جمهور ترکیه نیز از رسیدن روند دیپلماتیک با ایران به مرحله اعلام‌شده از سوی ترامپ استقبال کرده و گفته هر توافقی که عبور آزاد از تنگه هرمز را تضمین کند، به ثبات منطقه کمک خواهد کرد.

نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف، هم تماس ترامپ با رهبران منطقه را «مفید و سازنده» خوانده و از تلاش‌های او برای صلح قدردانی کرده است.

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز از پیشرفت به سوی توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی استقبال کرده و گفته لندن با شرکای خود برای دستیابی به یک راه‌حل دیپلماتیک بلندمدت درباره ایران همکاری خواهد کرد.

در تهران اما روایت رسمی محتاط‌تر است. رویترز به نقل از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نوشت روند این هفته به سمت کاهش اختلاف‌ها بوده، اما هنوز مسائلی باقی مانده که باید از مسیر میانجی‌ها بررسی شود.

رسانه‌های وابسته به جمهوری اسلامی نیز روایت ترامپ درباره بازگشایی تنگه هرمز را دستکاری کرده و گفته‌اند هرگونه تغییر در عبور و مرور از این آبراه، به اجرای تعهدات طرف مقابل بستگی دارد.

به این ترتیب، توافق احتمالی هنوز نهایی نشده، اما واکنش‌ها نشان می‌دهد شکاف اصلی از همین حالا روشن است: آمریکا و میانجی‌های منطقه‌ای آن را راهی برای پایان جنگ و بازگشایی هرمز می‌دانند؛ اسرائیل و بخشی از جمهوری‌خواهان آمریکا نگران عقب افتادن پرونده هسته‌ای و تقویت موقعیت جمهوری اسلامی هستند؛ و تهران می‌کوشد هم پایان جنگ و رفع محاصره را پیگیری کند، هم کنترل خود بر تنگه هرمز و اهرم‌های منطقه‌ای‌اش را حفظ کند.