بازگشت اینترنت در ایران؛ اتصال هست، اعتماد و دسترسی آزاد نه

با وجود اعلام رسمی بازگشت اینترنت بین‌الملل، گزارش‌های داخلی و خارجی روزهای اخیر تصویر متفاوتی نشان می‌دهند: فیلترینگ سنگین، اختلال در پیام‌رسان‌ها، محدودیت اپ‌استورها و ناپایداری ارتباط دیتاسنترها همچنان ادامه دارد. ترافیک اینترنت ایران هنوز به نصف سطح عادی هم نرسیده است.

نت‌بلاکس در آخرین ارزیابی خود اعلام کرده شرایط فعلی به دوران میان اعتراضات دی‌ماه و جنگ اخیر شباهت دارد و نه به وضعیت پیش از بحران.

آلپ توکر، مدیر این نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت نیز به رویترز گفته روند بازگشت اینترنت می‌تواند در استان‌ها ساعت‌ها، روزها یا حتی هفته‌ها طول بکشد و دسترسی به سرویس‌هایی مانند واتس‌اپ بدون وی‌پی‌ان هنوز ممکن نیست.

در همین حال وبسایت دیجیاتو سطح دسترسی را حدود ۸۶ درصد برآورد کرده، اما شرکت کنتیک حجم ترافیک واقعی را تنها ۴۰ درصد وضعیت پیش از قطعی ارزیابی می‌کند.

همین اختلاف میان «اتصال» و «ترافیک واقعی» نشان می‌دهد که وصل شدن، لزوماً به معنای بازگشت به استفاده عادی نیست.

همچنین ببینید:

تک‌رادار نیز در ششم خرداد نوشت ترافیک اینترنت ایران هنوز زیر ۵۰ درصد سطح عادی است؛ امیر رشیدی، کارشناس امنیت سایبری، نیز به این رسانه گفته هنوز برای اعلام پایان خاموشی زود است.

اختلال در زیرساخت به کاربران عادی محدود نمانده. مدیرعامل آروان‌کلاد در نهم خرداد اعلام کرد اینترنت دیتاسنترها هنوز وصل نشده است. مسئله‌ای که فعالیت سرویس‌های ابری، فروشگاه‌های آنلاین، سامانه‌های پرداخت و ارتباط شرکت‌ها با سرویس‌های جهانی را مختل می‌کند. این بخش از بحران کمتر دیده شده، اما پیامدهای اقتصادی آن بلندمدت‌تر خواهد بود.

در لایه‌ای عمیق‌تر، مسئله فقط فنی نیست. رویترز در ششم خرداد نوشت ایرانیان پس از خاموشی ۸۸روزه دوباره به شبکه جهانی متصل شدند، اما این اتصال ناپایدار و به‌شدت محدود است.

گاردین نیز در هفتم خرداد گزارش داد بازگشت اینترنت با شادی یک‌دست همراه نبوده و واکنش بسیاری از کاربران با تردید، خشم و اضطراب توأم بوده است.

موج خروج کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی پس از بازگشت اینترنت نیز بار دیگر نشان داد که کوچ به بله، ایتا و روبیکا بیشتر واکنشی اضطراری بود تا انتخابی داوطلبانه.

فرید موسوی، نماینده مجلس در یادداشتی که دهم خرداد در روزنامه شرق منتشر شد نوشت اعتماد با اجبار ساخته نمی‌شود و کاربران در نخستین فرصت به فضایی بازمی‌گردند که در آن احساس امنیت بیشتری داشته باشند. او نگرانی از حریم خصوصی، امنیت داده و محدودشدن آزادی بیان را از عوامل اصلی این بی‌اعتمادی دانست.

آنچه در حال شکل گرفتن است، نه بازگشت کامل به وضعیت قبل، بلکه مدلی از اتصال کنترل‌شده است؛ مدلی که در آن بخشی از شبکه جهانی باز می‌شود، اما فیلترینگ سنگین، اختلال در دیتاسنترها و بی‌اعتمادی عمومی پابرجا می‌ماند.

پرسش اصلی اکنون این است که آیا این مدل به وضعیت تازه اینترنت ایران تبدیل می‌شود، یا فشار اقتصادی و اجتماعی ناشی از اختلال‌ها، حکومت را به عقب‌نشینی بیشتر وادار خواهد کرد.