خبرگزاری رویترز گزارش داده است پالایشگاههای کوچک و مستقل چین که به نفت ارزان و پرتخفیف ایران متکی بودند، با وجود توقف صادرات نفت جمهوری اسلامی، همچنان با ظرفیت پایینتر به فعالیت خود ادامه میدهند.
پالایشگاههای کوچک و مستقل چین، موسوم به «تیپات»، حدود ۳۰ درصد از ظرفیت پالایشی این کشور را در اختیار دارند. این پالایشگاهها از مشتریان اصلی نفت ایران بودند و پیشتر نفت تحریمی جمهوری اسلامی را با تخفیف ۱۰ تا ۱۱ دلاری نسبت به شاخص برنت خریداری میکردند.
ایالات متحده از نیمه ژوئیه و پس از حملات سپاه به کشتیهای تجاری محاصره دریایی علیه محمولههای نفتی جمهوری اسلامی را از سر گرفت و کارزار «طرد اقتصادی» جمهوری اسلامی را آغاز کرد که به دنبال آن و بر اساس برآورد شرکتهای ردیابی نفتکشها، صادرات نفت جمهوری اسلامی به چین از نیمه اکتبر متوقف شده است.
رویترز به نقل از منابع تجاری و مدیران پالایشگاهها مینویسد تیپاتها اکنون نفت خام عراق، قطر، آنگولا و برزیل را با پریمیوم ۶ تا ۲۰ دلاری نسبت به شاخص برنت خریداری میکنند؛ موضوعی که حاشیه سود آنها را بهشدت کاهش داده است.
از سوی دیگر، این پالایشگاهها که از فناوری قدیمیتر و راندمان پایینتری برخوردارند، ناچارند برای خرید نفت خام با پالایشگاههای دولتی رقابت کنند. پالایشگاههای دولتی این مزیت را دارند که میتوانند فرآوردههای نفتی خود را صادر کنند و از حاشیه سود بالاتر در بازارهای خارجی بهره ببرند.
لیائو نا، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت مشاورهای «جیال کانسالتینگ»، میگوید: «تیپاتها از هر دو طرف تحت فشارند. بدون نفت تخفیفدار، آنها باید با پالایشگاههای دولتی رقابت کنند. حاشیه سودشان بهشدت آسیب دیده، زیرا نمیتوانند سوخت صادر کنند و قیمت سوخت در بازار داخلی نیز سقفگذاری شده است».
بر اساس گزارش رویترز، نرخ بهرهبرداری از ظرفیت پالایشگاههای کوچک و مستقل، که عمدتاً در استان شاندونگ مستقرند، در هفته منتهی به ۱۲ نوامبر به ۵۴.۷ درصد رسید. این رقم در سهماهه دوم سال، همزمان با شدیدترین اختلالات عرضه نفت در جریان جنگ ایران، به کمتر از ۵۰ درصد رسیده بود.
به این ترتیب، فعالیت تیپاتها تا حدی بهبود یافته، اما هنوز با نرخ بهرهبرداری ۶۵ تا ۷۵ درصدی آنها در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ فاصله زیادی دارد.
اگرچه از دست رفتن نفت ارزان ایران حاشیه سود این پالایشگاهها را کاهش داده، اما مدیران چند پالایشگاه تیپات به رویترز گفتهاند خرید نفت غیرتحریمی از شرکتهای بزرگ بازرگانی و تولیدکنندگان، تأمین مالی را برای آنها آسانتر کرده است؛ زیرا بانکها و وامدهندگان دیگر درباره منشأ محمولهها پرسشها و بررسیهای اضافی انجام نمیدهند.
تحلیلگران و معاملهگران انتظار ندارند پالایشگاههای تیپات بهطور گسترده تعطیل شوند و پیشبینی میکنند بهجای کاهش شدیدتر تولید یا توقف فعالیت، با ظرفیت پایینتر به کار خود ادامه دهند.
آمارهای گمرکی چین نشان میدهد این کشور در ۱۰ ماه نخست سال جاری میلادی بهطور متوسط روزانه ۹.۶ میلیون بشکه نفت خام وارد کرده که ۱۵.۱ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است. به گفته تحلیلگران، افزایش قیمت نفت و هزینه حملونقل دریایی باعث شده پالایشگاههای چینی بهجای خرید و ذخیرهسازی نفت، عمدتاً به اندازه نیاز خود خرید کنند.