جمهوری اسلامی در مذاکره با ارمنستان به دنبال «تبدیل به هاب ترانزیتی منطقه» است

رسانه‌های حکومتی از مذاکره رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای جمهوری اسلامی با مقامات ارمنستان برای تبدیل کشور به «هاب ترانزیتی منطقه» خبر دادند.

بر اساس این گزارش، رضا اکبری در دیدار با معاون وزیر اقتصاد ارمنستان مدعی «جایگاه راهبردی ایران در کریدورهای بین‌المللی شمال–جنوب و شرق–غرب» شد و بر لزوم فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های ترانزیتی و لجستیکی دو طرف تأکید کرد.

این ادعا در حالی است که طی سه دهه گذشته هیچ‌یک از کریدورهای یادشده از مسیر ایران فعال نشده و طبق برآورد بانک جهانی، ایران از لحاظ شاخص کارایی لجستیک، بدترین وضعیت منطقه را پس از افغانستان دارد.

در این میان، مصطفی رضایی، رئیس کنسرسیوم توسعه ریلی افغانستان، نیز پنجم تیرماه از آغاز ساخت پروژه راه‌آهن هرات–مزارشریف توسط این کنسرسیوم ایرانی خبر داد و گفت این کریدور ریلی به‌طور مستقیم، شبکه راه‌آهن ایران را با عبور از خاک افغانستان به چین متصل می‌کند.

مقامات جمهوری اسلامی پس از محاصره دریایی آمریکا بر لزوم فعال‌سازی راه‌های زمینی برای تجارت خارجی تأکید کرده‌اند، اگرچه وزیر صنعت، معدن و تجارت جمهوری اسلامی اخیراً اذعان داشت که افزایش استفاده از کریدورهای زمینی در دوره اختلال در مسیرهای دریایی، هزینه حمل‌ونقل را بالا برده است. همچنین مجیدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک ایران و چین، گفته است هزینه حمل‌ونقل زمینی در برخی موارد چهار تا پنج برابر شرایط عادی می‌شود.

تلاش جمهوری اسلامی برای راه‌اندازی کریدوری با ارمنستان برای ترانزیت کالاهای خارجی، در حالی است که طی ماه‌های گذشته شرکت‌های آمریکایی توسعه پروژه بین‌المللی کریدور زنگزور ــ معروف به «دالان ترامپ» ــ برای اتصال جمهوری آذربایجان از طریق ارمنستان به نخجوان را آغاز کرده‌اند؛ کریدوری که بخشی از مسیر شرق–غرب (چین–آسیای مرکزی–قفقاز–اروپا) به شمار می‌رود.

انتظار می‌رود با راه‌اندازی این کریدور، سالانه ۱۵ میلیون تن کالا در مسیر شرق–غرب از خاک ارمنستان ترانزیت شود. جمهوری اسلامی بارها مخالفت خود با کریدور زنگزور را اعلام کرده و پیشتر حتی جمهوری آذربایجان را به دلیل اصرار بر توسعه این پروژه، به حمله نظامی تهدید کرده بود.

طبق آمارهای گمرکی، ایران پارسال تنها ۲۰ میلیون تن ترانزیت کالاهای خارجی داشت، در حالی که این رقم در جمهوری آذربایجان ۳۵ میلیون تن بود و طی پنج سال گذشته شش برابر شده است.

هم‌اکنون چندین کریدور ترانزیتی عظیم در منطقه در حال توسعه است که ایران از همه آنها کنار گذاشته شده است؛ از جمله کریدور فاو بزرگ عراق تا ترکیه، کریدور هند–خاورمیانه–اروپا، کریدور چین–آسیای مرکزی–قفقاز–اروپا و اخیراً نیز پروژه چهار دریا (خلیج فارس، دریای سیاه، مدیترانه و خزر) که با حمایت غرب برای اتصال کشورهای منطقه از طریق بنادر سوریه به بازارهای جهانی دنبال می‌شود. در همه این پروژه‌ها، ترکیه حضوری ثابت دارد.

آخرین آمار رسمی دولت ترکیه نشان می‌دهد این کشور در سال ۲۰۲۴، ۱۱۷ میلیارد دلار صادرات خدمات داشته که ارائه خدمات ترانزیتی برای کالاها و مسافران بین‌المللی، بیش از یک‌سوم آن را تشکیل می‌داد. در واقع، درآمد ترکیه از ترانزیت کالاهای خارجی و مسافران بین‌المللی در سال گذشته تقریباً معادل کل صادرات نفت خام ایران بود.

هم‌اکنون امارات بزرگ‌ترین هاب تجاری منطقه است و پس از آن، ترکیه قرار دارد.