تفاهم احتمالی ایالات متحده و جمهوری اسلامی چه مفادی دارد؟

اکسیوس گزارش داد که در صورت امضای تفاهم‌نامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تنگه هرمز فوراً و بدون عوارض بازگشایی می‌شود و در مقابل، تحریم‌های تهران بر مبنای پایبندی به توافق کاهش می‌یابد.

این رسانه به نقل از دیپلمات یکی از کشورهای میانجی و یک مقام آمریکایی، نوشت که این یادداشت تفاهم آتش‌بس را برای مدت ۶۰ روز تمدید می‌کند، از جمله در لبنان، و طی این مدت مذاکرات هسته‌ای برگزار خواهد شد.

بر اساس این گزارش، متن توافق همچنین شامل چارچوبی برای رسیدگی به ذخایر اورانیوم غنی‌شده جمهوری اسلامی است، هرچند هرگونه اقدام درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی منوط به دستیابی به توافقی دوم و با جزئیات بیشتر خواهد بود.

دیپلمات یکی از کشورهای میانجی که متن نهایی را برای آکسیوس تشریح کرد، گفت: «آمریکا و جمهوری اسلامی بر سر متن یک توافق به تفاهم رسیده‌اند.» اما او تأکید کرد که این توافق همچنان نیازمند تأیید نهایی است.

همچنین ببینید:

به گفته دو منبع آگاه، تا عصر پنج‌شنبه این توافق در سطوح عالی در جمهوری اسلامی تأیید شده بود، اما احتمالاً هنوز از سوی رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، تأیید نهایی نشده بود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز پنجشنبه گفت انتظار دارد مراسم امضای توافق در آخر هفته برگزار شود.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که تهران «هنوز به تصمیم نهایی نرسیده است.»

کاخ سفید طی دو ماه گذشته چندین بار تصور کرده بود که توافق نزدیک است، اما مذاکرات هر بار شکست خورده بود. با این حال، این دیپلمات ابراز خوش‌بینی کرد که این بار متن توافق پابرجا خواهد ماند.

پرواز دو هواپیمای آمریکایی به ژنو

اکسیوس نوشت که چهار فروند هواپیمای سی-۱۷ نیروی هوایی آمریکا روز پنج‌شنبه به سمت اروپا پرواز کردند و تجهیزات لازم برای سفر احتمالی معاون رئیس‌جمهور ونس به مراسم امضای توافق در ژنو طی روزهای آینده را منتقل کردند.

به گفته دو دیپلمات از دو کشور میانجی و دو مقام آمریکایی، توافق اولیه شامگاه چهارشنبه پس از ساعت‌ها مذاکره میان علی الثوادی، یکی از مقامات قطر و عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی حاصل شد.

همچنین ببینید:

دو منبع گفتند که الثوادی در جریان مذاکرات تهران چندین بار تلفنی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ترامپ، گفت‌وگو کرده است.

اکسیوس نوشت که اعلام ترامپ مبنی بر نهایی شدن توافق، برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، غافلگیرکننده بود و به گفته یک منبع آمریکایی که مستقیماً در جریان موضوع قرار دارد، نتانیاهو در روزهای اخیر از جزئیات مذاکرات بی‌اطلاع مانده بود و با متحدان نزدیک به دولت ترامپ تماس می‌گرفت تا اطلاعات بیشتری به دست آورد.

تعهدات هسته‌ای

بر اساس این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی تعهداتی را درباره برنامه هسته‌ای خود می‌پذیرد؛ مهم‌ترین آن‌ها این است که هرگز به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نرود و اختلافات پیرامون ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را حل‌وفصل کند.

یک مقام ارشد آمریکایی گفت ترامپ پذیرفته است که یکی از گزینه‌های حل این مسئله می‌تواند کاهش سطح غنای اورانیوم بسیار غنی‌شده جمهوری اسلامی در داخل کشور و تحت نظارت بازرسان سازمان ملل باشد.

هرگونه اقدام درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی تنها در صورتی انجام خواهد شد که توافق دوم حاصل شود؛ موضوعی که با توجه به دشواری مذاکرات نسبتاً ساده‌تر مربوط به همین یادداشت تفاهم، همچنان نامطمئن به نظر می‌رسد.

این دیپلمات مدعی شد که یادداشت تفاهم «تمام مسائل هسته‌ای را با جزئیات پوشش می‌دهد» و «تمام خواسته‌های آمریکا را برآورده می‌کند.»

تمرکز بر تنگه هرمز

همچنین به نوشته اکسیوس، یادداشت تفاهم خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز بدون دریافت عوارض عبور است و پیش‌بینی می‌کند که حجم کشتیرانی ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد. در مقابل، محاصره اعمال‌شده از سوی آمریکا نیز لغو خواهد شد.

همچنین ببینید:

مقام‌های آمریکایی پیش‌تر به آکسیوس گفته بودند که پس از بازگشایی تنگه، به جمهوری اسلامی معافیت‌های موقت تحریمی اعطا خواهد شد تا بتواند به مدت ۶۰ روز نفت بفروشد؛ اقدامی که درآمد بسیار موردنیازی را برای تهران فراهم می‌کند.

در صورتی که جمهوری اسلامی به توافق اولیه پایبند بماند و در مذاکرات بعدی «حسن نیت» نشان دهد، میزان کاهش تحریم‌ها افزایش خواهد یافت. این دیپلمات گفت: «هیچ تاریخ مشخصی برای کاهش تحریم‌ها تعیین نشده و این موضوع به اجرای توافق وابسته خواهد بود.»

سرنوشت مبهم دارایی‌های مسدود شده

اکسیوس نوشت مشخص نیست که آیا متن توافق شامل توضیح دقیق و مفصلی درباره سرنوشت میلیاردها دلار دارایی مسدودشده ایران در خارج از کشور هست یا خیر.

جمهوری اسلامی اصرار داشته است که باید بلافاصله پس از امضای هر توافق اولیه‌ای بخشی از این پول‌ها را دریافت کند. در مقابل، آمریکا گفته است که این منابع مالی به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس میزان پایبندی جمهوری اسلامی آزاد خواهند شد.

یک منبع آمریکایی خارج از دولت ابراز نگرانی کرده است که موضوع دارایی‌های مسدودشده ممکن است در قالب یک توافق جانبی محرمانه حل‌وفصل شود. پیشتر یک مقام آمریکایی در گفت‌وگو با آکسیوس این احتمال را رد کرده بود.

به گفته یک مقام آمریکایی و منبعی از یکی از کشورهای میانجی، آمریکا، جمهوری اسلامی و قطر در روزهای اخیر درباره سازوکاری گفتگو کرده‌اند که بر اساس آن جمهوری اسلامی بتواند برای خرید کالاهای بشردوستانه به بخشی از دارایی‌های مسدودشده خود در قطر دسترسی پیدا کند.

گام بعدی

این توافق که با میانجی‌گری مشترک قطر و پاکستان تدوین شده است، در صورت امضای نهایی از سوی هر دو طرف، «توافق اسلام‌آباد» نام خواهد گرفت.

دیپلمات یکی از کشورهای میانجی گفت: «ما در حال همکاری با طرف‌ها برای انجام آخرین اصلاحات توافق و تعیین تاریخ مراسم امضا هستیم.»