قطع اینترنت در ایران وارد هفته یازدهم شد؛ هشدار بنیانگذار نت‌بلاکس در مورد ناامنی پیام‌رسان‌های ایرانی

نت‌بلاکس، نهاد مستقل پایش دسترسی به اینترنت، از ورود خاموشی اینترنت در ایران به هفتادویکمین روز و عبور مدت این اختلال از ۱۶۸۰ ساعت خبر داد.

همزمان، آلپ توکر، بنیانگذار این نهاد مستقل پایش اینترنت، نیز در گفت‌وگو با بلومبرگ گفته پیام‌رسان‌های ایرانی رمزگذاری دوسویه ندارند و مقام‌ها می‌توانند به پیام‌ها، موقعیت مکانی و سوابق کاربران دسترسی داشته باشند.

خاموشی بی‌سابقه اینترنت در ایران، در عین حال از یک محدودیت ارتباطی به بحرانی اقتصادی و اجتماعی برای کسب‌وکارهای کوچک تبدیل شده است.

بلومبرگ گزارش داده صاحبان کسب‌وکار و مقام‌های صنفی هشدار می‌دهند ادامه این وضعیت می‌تواند به موج تازه‌ای از تعدیل نیرو و تعطیلی شرکت‌ها منجر شود. این گزارش می‌گوید محدودیت‌های شدید اینترنت پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اعمال شد و فشار سنگینی بر بخش خصوصی وارد کرده است.

همزمان خبرگزاری دولتی ایرنا نیز از انتقال فروشگاه‌های اینستاگرامی به پیاده‌روهای پایتخت خبر داده است.

امیر، مالک یک کسب‌وکار پوشاک در تهران که بین ۵۰ تا ۶۰ نیرو دارد، به بلومبرگ گفته است: «موج تعدیل نیرو، شوک اقتصادی و رکودی که حالا می‌بینیم، بیشتر به دلیل محاصره دیجیتال است، نه بمب‌ها.» او به دلیل حساسیت موضوع و نگرانی از هدف قرار گرفتن از سوی مقام‌ها، نام کامل خود را اعلام نکرده است.

او می‌گوید کسب‌وکارش برای فروش و بازاریابی به شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه اینستاگرام، وابسته بوده و موفقیت برندش تا حد زیادی از همین مسیر شکل گرفته است. به گفته او، خاموشی اینترنت «بسیار بسیار» سنگین بوده و حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد کانال‌های بازاریابی شرکتش را بسته است.

این فقط روایت یک فعال اقتصادی نیست. خبرگزاری دولتی ایرنا نیز در گزارشی میدانی از تهران عملاً تأیید کرده که قطع اینترنت، بخشی از فروشگاه‌های مجازی را از فضای آنلاین بیرون رانده و به خیابان و پیاده‌رو کشانده است.

ایرنا نوشته پررنگ شدن دستفروشی فقط محدود به نقاط مرکزی تهران نیست و از بازار امامزاده حسن در جنوب غرب تهران تا شهرک اندیشه شهریار دیده می‌شود.

به گزارش این خبرگزاری، مدارای شهرداری و «دستور آگاهانه» برای برخورد نکردن با دستفروشان، این روند را آشکارتر کرده و بخش‌هایی از شهر را به ویترین بساط‌گرانی تبدیل کرده که به‌اجبار از اینستاگرام به خیابان کوچ کرده‌اند.

به این ترتیب، خاموشی اینترنت فقط فروش آنلاین را متوقف نکرده؛ بخشی از اقتصاد خرد دیجیتال را از صفحه موبایل به پیاده‌رو عقب رانده است. فروشنده‌ای که تا چند ماه پیش با صفحه اینستاگرامی، پرداخت آنلاین و ارسال سفارش کار می‌کرد، حالا در نبود اینترنت آزاد و پایدار، باید در خیابان بساط کند.

آلپ توکر، بنیانگذار نت‌بلاکس، در گفت‌وگو با بلومبرگ گفته اثر این وضعیت فقط به اقتصاد دیجیتال محدود نیست و بخش‌های گسترده‌تری از اقتصاد، از جمله تجارت غیررسمی، کسب‌وکارهای مستقل و فعالیت‌های خارج از ساختار رسمی را هم درگیر کرده است.

فیلترواچ، گروه پژوهشی متمرکز بر حقوق اینترنت در ایران، گفته در جریان خاموشی فعلی، کاربران فقط به شماری از وب‌سایت‌های دولتی و خدمات ضروری در قالب شبکه داخلی موسوم به شبکه ملی اطلاعات دسترسی داشته‌اند.

جمهوری اسلامی برای کاهش فشار اقتصادی، طرح «اینترنت پرو» را برای برخی کسب‌وکارها و افراد منتخب اجرا کرده؛ طرحی که با تصویب شورای عالی امنیت ملی، دسترسی محدود و گزینشی به اینترنت جهانی می‌دهد، در حالی که بخش بزرگی از کاربران همچنان با محدودیت یا قطع دسترسی روبه‌رو هستند.

امین، کارمند یک شرکت نرم‌افزاری فعال در حوزه هوش مصنوعی، به بلومبرگ گفته کارش به‌شدت کند شده و گاهی کاملاً متوقف می‌شود؛ وضعیتی که مستقیم بر درآمد، حقوق و آینده شغلی او اثر گذاشته است.

او گفته: «این فقط یک مشکل فنی نیست؛ مستقیماً به خسارت مالی تبدیل شده است.» به گفته او، اینترنت پرو هم برای بسیاری از نیروهای فنی راه‌حل واقعی نیست، چون مشاغل مشمول آن محدودند و مدارک خاص می‌خواهد.

خبرآنلاین نیز در گزارشی انتقادی نوشته دولتی که با وعده رفع فیلترینگ روی کار آمد، حالا پس از ماه‌ها قطع اینترنت، مسئولیت تصمیم‌گیری را به شورای عالی امنیت ملی حواله می‌دهد.

این رسانه نوشته دولت با انداختن توپ به زمین «شعام» عملاً خود را در جایگاه «تدارکاتچی» قرار داده، در حالی که رئیس‌جمهور ریاست همین شورا را بر عهده دارد.

خبرآنلاین همچنین پرسیده اگر قطع اینترنت با توجیه امنیتی انجام شده، آیا با وصل شدن اینترنت برای گروهی خاص تحت عنوان اینترنت پرو، همان تهدید امنیتی از بین رفته است؟ به نوشته این رسانه قطعی اینترنت در ظاهر رنجی بود که میان همه مردم به شکل برابر تقسیم شده بود و حالا همین رنج عمومی به رنجی تبعیض‌آمیز تبدیل شده است.

همزمان، توکر از نت‌بلاکس در گفت‌وگو با بلومبرگ هشدار داده فشار حکومت برای سوق دادن مردم و شرکت‌ها به سمت پیام‌رسان‌ها و برنامه‌های داخلی، فقط مسئله آزادی بیان نیست؛ امنیت دیجیتال و اعتماد عمومی را هم تضعیف می‌کند.

به گفته او، پیام‌رسان‌های ایرانی رمزگذاری دوسویه ندارند و گردانندگان آن‌ها و مقام‌ها می‌توانند به پیام‌ها، موقعیت مکانی، تاریخچه رفت‌وآمد و سوابق کاربران دسترسی داشته باشند.

به این ترتیب، بحران اینترنت در ایران دیگر فقط یک قطع موقت یا یک تصمیم امنیتی نیست. این بحران، مدل کار، فروش، آموزش، ارتباط و حتی شکل حضور مردم در شهر را عوض کرده است؛ از اینستاگرام به پیاده‌رو، از فروش آنلاین به دستفروشی، و از دسترسی عمومی به اینترنت سهمیه‌ای. نتیجه، عقب‌نشینی اقتصاد خرد از فضای دیجیتال و رسمی شدن شکلی از تبعیض در دسترسی به جهان بیرون است.