براساس دادههای منتشر شده در گزارش «شورای جهانی طلا»، تقاضای جهانی طلا در جهان در سال ۲۰۲۵ با شکستن رکوردی تازه به بیش از پنج هزار تُن رسید. تنها در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۵، حجم تقاضای طلا در ایران حدود ۵۸ تن بوده است. ایران با بیش از ۷۲.۲ تن جواهرات، شمش و سکه در میان پنج کشور اول جهان قرار دارد. تقاضای طلا نسبت به سال گذشته، بیش از ۲۲۰ درصد افزایش یافته، رشدی که فراتر از یک نوسان معمول بازار است. این طلا عمدتا به شکل «شمش» و «سکه» خریداری شده است.
اعظم بهرامی، محقق توسعه پایدار، معتقد است نگرانیها درباره کسری بودجه، رشد نقدینگی، ناامنی بازار ارز، وضعیت بیثبات بازار تولید و نبود چشمانداز مشخص سیاستهای اقتصادی در ایران، طلا را به یک پدیده «چندوجهی» و «دارایی امن» تبدیل کرده است. مردم ایران بطور سنتی برای حفظ ارزش داراییهایشان به سوی الگوهای سنتی تر مثل خرید طلا و زمین روی می آورند. اما، با کاهش ۴ درصدی آمار ساختوساز مسکن و رویای دست نیافتنی مسکن برای مردم، «طلا» به عنوان یک دارایی امنتر بیشتر در مرکز توجه خریداران قرار میگیرد. سوال اینجاست که این خریداران چه کسانی هستند؟
اعظم بهرامی میگوید یکی از ویژگی های مهم خرید ۵۸ تن «طلا» در ایران در سال ۲۰۲۵، سکوت و نبود تفکیک آماری نسبت به ویژگیهای خریداران است. در شرایط پایین بودن قابل توجه ناخالص ملی، افزایش ریسک تحریمها و بازار ارز نامتعادل و بیثبات، همچنان ایران پنجمین کشور خریدار «طلا» در جهان شد. سوال اینجاست که خریداران این حجم از طلا در ایران چه کسانی هستند؟ بهرامی میگوید مردم با توجه به وضعیت حقوق و درآمدها و اشتغال عملا توان و استطاعت خرید چنین حجمی از طلا را ندارند. مردم در چنین شرایطی طلای قسطی و دست دوم میخرند. با توجه به اینکه عمده طلای خریداری شده در ایران با افزایش ۲۲۰ درصدی، به صورت «شمش» و «سکه» بوده، احتمالا خریداران عمده چنین حجم از طلا در ایران نهادهای «دولتی – امنیتی» هستند. این نهادها یا بانک مرکزی یا دستگاهها و سازمانهای نیمه دولتی فعال در واردات محصولات مختلف، امکان خرید «طلا» یا «تهاتر طلا» با کالاها را دارند. بنظر می رسد افزایش تقاضای طلا نه فقط از سوی مردم، بلکه از سوی نهادهای حکومتی و شبهدولتی، حامل پیامی روشن است: «حتی بازیگران درون حاکمیت جمهوری اسلامی نیز به برنامه های اقتصادی حکومت جمهوری اسلامی و در نهایت ثبات آینده اقتصادی در ایران اطمینان ندارند.»
اعظم بهرامی معتقد است فعالیت گسترده افرادی مثل بابک زنجانی در بازار «طلا» و تولید «شمش» در ماههای اخیر نشان می دهد که احتمالا خریداران عمده طلا در ایران با بیش از ۷۲.۲ تن جواهرات، شمش و سکه، افراد، نهادها و دستگاه های خاص هستند.
به گفته بهرامی، تعطیلی های چند هفتهای در بخش صنایع مادر مثل «سیمان» و «فولاد»، بدون اعلام اعتصاب رسمی، افزایش ۷۰ درصدی قطع برق نسبت به سال گذشته، فعالیت تنها ۱۰ تا ۱۲ درصدی شهرک های صنعتی و تعطیلی بخش مهمی از صنایع کوچک در شهرک های صنعتی از پیامدهای وضعیت اقتصادی و اتقاقات اخیر است. او می گوید علیرغم ثابت ماندن قیمت جهانی «گندم»، افزایش بی رویه نرخ این محصول در حوزه کشاورزی ایران، حتی بر روی پرداخت یارانه گندم و سوبسیدها به کشاورزان برای کاشت گندم اثر بسیار عمیقی گذاشته است. مدتهاست بسیاری از کارگران در ایران در شرایط کار ناامن، قرار دارند. قراردادها بخاطر شرکت در اعتراضات واعتصابات کارگری فسخ و پروژه ها کاملا تعطیل و بسیاری اخراج شدهاند. در مجموع بسیاری از کارگران بطور رسمی یا غیررسمی بیکار هستند.
در چنین شرایطی،اعظم بهرامی معتقد است که مجموع این اتفاقات موجب شده که صرفنظر از اینکه خریداران چه افراد یا نهادهایی بودهاند، پول خرید طلا از دل صنعت و حوزه کشاورزی ایران بیرون کشیده شده تا عمدتا در بازار «طلا» و بخش دیگری نیز در بازار «املاک»، سرمایه گذاری شود. این وضع قادر است در کوتاه مدت باعث نوسان بیثباتی در بازار «طلا» و «املاک» شود، اما در میان مدت با تاثیر مستقیم بر امنیت غذایی، امنیت اشتغال و چرخه تولید، می تواند تعطیلی و انقراض بخش گستردهای از صنایع، مثل تولید و صادرات «صنایع کشاورزی» را به همراه داشته باشد.