ایالات متحده آمریکا اهداف نظامی در جزیره خارک، بزرگترین پایانه نفتی جمهوری اسلامی، را مورد هدف قرار داده و دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا هشدار داده است که اگر جمهوری بر انسداد تنگه هرمز پافشاری کند، تأسیسات نفتی این جزیره نیز مورد هدف قرار خواهد گرفت.
این پایانه نفتی از زمان راهاندازی در سال ۱۳۳۹ تاکنون مهمترین شریان بارگیری و صادرات نفت ایران بوده و طبق آمارهای شرکت ردیابی نفتکشها، تانکر ترکرز، و شرکت اطلاعات کالا، کپلر، سهمی ۹۶ درصدی در کل صادرات نفت ایران دارد که آن را منبع اصلی درآمد دولت جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بدل کرده است.
همچنین تأسیسات نفتی خارک شامل ۵۵ انبار با ظرفیت ۳۴ میلیون بشکه نفت است، برخلاف آبهای ساحلی کمعمق سرزمین اصلی ایران، عمق آبهای اطراف خارک به آن اجازه میدهد با برخورداری از دو اسکله تا حداکثر ۱۰ ابرنفتکش را به طور همزمان پهلو دهد و روزانه صادراتی معادل ۵ میلیون بشکه نفت داشته باشد.
با این حال برخی موقعیت و ویژگیهای این جزیره آن را یک مرکز نظامی استراتژیک برای جمهوری اسلامی بدل کرده و از این رو حمله به تأسیسات نظامی این جزیره، میتواند نقش مهمی در به هم خوردن موازنه کنترل صادرات و کنترل تردد کشتیها در خلیج فارس و دریای عمان داشته باشد.
خارک فراتر از نقش اقتصادی خود، محل استقرار سایتهای نظامی حساس، از جمله انبار مینهای دریایی، سنگرهای موشکی و سیستمهای دفاع هوایی است که برای نظارت و کنترل احتمالی شمال خلیج فارس استفاده میشوند، و اکنون دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا میگوبد که «تمامی اهداف نظامی» در این جزیره راهبردی، «کاملاً نابود شده است.»
جاسک؛ تنها امید جمهوری اسلامی؟
طبق ارزیابی «مرکز دادههای باز ایران» با استناد به آمارهای کپلر، جمهوری اسلامی در خلیج فارس و نزدیکی میادین دریایی، چند پایانه نفتی کوچک دیگر از جمله سروش و سیری نیز دارد که پارسال در مجموع روزانه ۶۶ هزار بشکه نفت تولیدی ایران در همان میادین کوچک دریایی را بارگیری کردهاند.
نکته اینجاست که هیچ خط لولهای از میادین اصلی نفت ایران در خوزستان، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد که سهمی ۹۳ درصدی در تولید نفت کشور دارند، به این پایانهها وجود ندارد.
جمهوری اسلامی در اواخر ریاستجمهوری محمود احمدینژاد طرحی برای دور زدن صادرات نفت از تنگه هرمز ارائه کرد که نفت میادین اصلی کشور را از طریق خط لوله هزار کیلومتری به بندر جاسک برساند.
توسعه این پروژه از سال ۱۳۹۶ آغاز شد و با صرف بیش از دو میلیارد دلار هزینه، اولین فاز آن به صورت ناقص در تیرماه ۱۴۰۰ افتتاح شد و از آن زمان تلاش چندانی برای توسعه و تکمیل پروژه انجام نشده است.
آمارهای کپلر نشان میدهد جمهوری اسلامی برای اولین بار در اکتبر ۲۰۲۴ و بحبوحه جنگ با اسرائیل، صادرات نفت از بندر جاسک انجام داد، اما متوسط صادرات روزانه ایران از پایانه نفتی جاسک در این ماه به ۷۰ هزار بشکه نیز نرسید.
از اکتبر همان سال تا ابتدای ماه جاری هیچ بارگیری از این پایانه انجام نشده و آمارهای جدید کپلر نیز نشان میدهد طی دو هفته گذشته جمهوری اسلامی توانسته فقط یک محموله دو میلیون بشکهای نفت را از جاسک بارگیری کند.
چشمانداز صادرات نفت ایران
جمهوری اسلامی طی یک سال گذشته ذخایر نفت روی آب خود در اطراف آبهای چین را از حدود ۷۰ میلیون بشکه به ۲۰۰ میلیون بشکه افزایش داده تا در صورت اخلال در بارگیری، بتواند تحویل نفت به مشتریان را ادامه دهد.
آمارهای کپلر نشان میدهد از ابتدای سال جاری، متوسط روزانه تحویل نفت به مشتریان چینی جمهوری اسلامی، حدود ۱.۲ میلیون بشکه بوده که در دو هفته گذشته تغییری نکرده است.
بنابر این، جمهوری اسلامی فعلاً برای دستکم پنج ماه ذخایر کافی نفت روی آب برای تحویل به پالایشگاههای چینی دارد، اما اگر خارک مورد هدف قرار بگیرد، احیای فعالیت آن نیازمند چندین میلیارد دلار هزینه و سالها زمان خواهد بود.
آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد صادرات نفتی، سهمی ۵۵ درصدی در کل درآمدهای ارزی کشور دارد.