نشست سران بریکس در دهلی نو، در حالی که جمهوری اسلامی با فشار فزاینده نظامی و اقتصادی ایالات متحده روبهرو است، فرصتی برای رژیم ایران فراهم کرد تا روابط خود را با قدرتهایی مانند چین، روسیه و هند گسترش دهد؛ اما اختلافات اعضای این گروه مانع از شکلگیری موضعی صریح علیه ایالات متحده شد.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی، در کنار رهبران چین، روسیه، هند، آفریقای جنوبی و امارات متحده عربی در نشست سالانه بریکس شرکت کرد. رژیم ایران که همزمان با تحریمهای آمریکا، عملیات «طرد اقتصادی»، و محاصره دریایی بنادر روبهرو است، از این نشست برای درخواست گسترش روابط اقتصادی با اعضای بریکس، از جمله هند، مالزی و اتیوپی، استفاده کرد.
به گزارش سرویس جهانی بیبیسی، برای چین، روسیه و جمهوری اسلامی، بریکس تا حدی ابزاری برای کاهش نفوذ آمریکا و دیگر کشورهای غربی در نظام بینالمللی است. با این حال، نارندرا مودی، نخست وزیر هند، تاکید کرد بریکس «علیه هیچکس» نیست. هند در تلاش است روابط خود با آمریکا را در کنار مناسباتش با چین، روسیه و ایران حفظ کند.
این اختلاف در «اعلامیه دهلی نو» نیز مشهود بود. رهبران بریکس درباره جنگ خاورمیانه ابراز «نگرانی عمیق» کردند و خواستار «حداکثر خویشتنداری» شدند، اما آمریکا، اسرائیل یا جمهوری اسلامی را مسئول تشدید درگیریها معرفی نکردند. این سند همچنین بر حل اختلافات از طریق گفتوگو و دیپلماسی تاکید کرد.
علاوه بر این، اعلامیه بریکس «تحریمهای اقتصادی و ثانویه» یکجانبهای که به گفته اعضا، مجوز شورای امنیت سازمان ملل را ندارند محکوم کرد، و نسبت به افزایش تعرفهها و موانع تجاری ابراز نگرانی کرد، اما در این بخش نیز نامی از ایالات متحده یا پرزیدنت دونالد ترامپ نبرد.
این احتیاط در شرایطی صورت گرفت که سیاستهای آمریکا بر محاسبات اقتصادی شماری از اعضای بریکس تاثیر مستقیم گذاشته است. عملیات «طرد اقتصادی» دولت پرزیدنت ترامپ خطر تحریمهای ثانویه را برای کشورها و شرکتهایی که روابط مالی با جمهوری اسلامی را ادامه دهند افزایش داده است، و تلاش رژیم ایران برای استفاده از روابط بریکس به منظور کاهش اثر فشارهای آمریکا را دشوارتر کرده است.
نشست دهلی نو در عین حال زمینه دیداری کمسابقه میان پزشکیان و شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، را فراهم کرد. این بالاترین سطح دیدار شناختهشده میان مقامهای جمهوری اسلامی و امارات از زمان آغاز جنگ بود؛ دو عضو بریکس که در ماههای اخیر در دو سوی درگیری منطقهای قرار گرفتهاند.
همزمان، شی جینپینگ، رئیس جمهوری چین، برای نخستین بار در هفت سال گذشته به هند سفر کرد و با مودی درباره گسترش تجارت و ارتباطات گفتوگو کرد. روابط دو قدرت آسیایی از زمان درگیری مرزی مرگبار سال ۲۰۲۰ با بیاعتمادی عمیق همراه بوده است.
به گفته سرویس جهانی بیبیسی، نشست امسال نشان داد بریکس شاید بتواند برای جمهوری اسلامی فضایی دیپلماتیک در شرایط فشار فراهم کند، اما تبدیل این گروه به جبههای منسجم در برابر آمریکا با منافع متفاوت اعضا سازگار نیست.
هند و برخی دیگر از اعضا از قرار گرفتن بریکس در قالب یک بلوک ضدغربی اجتناب میکنند. این در حالی است که چین، روسیه و جمهوری اسلامی خواهان نقش پررنگتر آن در شکلدهی به نظمی چندقطبی و کاهش نفوذ غرب هستند.