گرانی و نایاب شدن انواع داروها در بازار دیگر یک نگرانی ساده نیست، بحرانی ملی است که گریبان میلیونها ایرانی را گرفته است. امروزه شهروندان برای دریافت دارو باید نه تنها روزها، بلکه گاه هفتهها به چندین داروخانه سر بزنند تا سرانجام نقدار کمی از داروی مورد نیاز خود را پیدا کنند. این البته در شرایطی است که داروی مورد نظر در شبکه توزیع موجود باشد، چرا که بسیاری از داروها عملا در مراکز پخش نیز نایاب شدهاند.
گزارشها از ایران حاکی است که نه تنها داروهای بیماران خاص، از جمله مبتلایان به هموفیلی، بیماریهای کلیوی و قلبی، امپیاس و اسامای و همچنین بسیاری از داروهای سرطان کمیاب یا نایاب شدهاند، بلکه در ماههای اخیر تهیه داروهای بیماران اعصاب و روان نیز دشوار شده است.
شمار زیادی از شهروندانی که در دورههای جنگ به افسردگی و اضطراب مبتلا شدهاند، حالا حتی به داروهایی که برای کاهش این رنج نیاز دارند هم نیز دسترسی ندارند.
یک شهروند در گفتوگو با صدای آمریکا میگوید قیمت یک بسته ۲۸ عددی قرص آسنترا ۱۰۰ میلیگرمی، که دارویی ضدافسردگی است، به ۸۰۰ هزار تومان رسیده است و او دیگر توان خرید آن را ندارد. به گفته او، آلپرازولام، دارویی که برای درمان اضطراب شدید استفاده میشود، نیز از حدود یک ماه پیش نایاب شده است.
کمبود دارو؛ از ویتامین تا داروهای تخصصی
مسئولان عوامل مختلفی از جمله جنگ، بسته شدن تنگه هرمز، و حذف ارز ترجیحی را از دلایل مشکلات بازار دارو عنوان میکنند.
یک مسئول داروخانه در مرکز تهران در گفتوگو با صدای آمریکا میگوید همزمان با نایاب یا بسیار گران شدن داروهای سرطان و بیماریهای خاص، بازار داروهای تقلبی نیز رونق گرفته است.
به گفته این داروخانهدار، قیمت داروهای سرطان تولید خارج از کشور به ارقام نجومی رسیده استادو بسیاری از بیماران دیگر توان تهیه آنها را ندارند؛ شرایطی که به گفته او برخی بیماران را به ناامیدی شدید و حتی خودکشی سوق میدهد.
او میگوید: «من مشتری داشتم که فرزند ۲۲ سالهاش دچار سرطان کبد شده بود. خانه، ماشین و تمام طلاهای همسرش را برای نجات جان فرزندش فروخت، اما در نهایت فرزندش را از دست داد و این زوج هرچه در دنیا داشتند نیز از دست دادند.»
این داروخانهدار همچنین از مواردی میگوید که بیماران ناچار شدهاند داروی مورد نیاز خود را از بازار آزاد و با قیمتهای بسیار بالا تهیه کنند، اما بعدا مشخص شده که دارو تقلبی بوده است؛ دارویی با برچسب محصول واقعی که محتویات آن با مواد دیگری جایگزین شده است.
او شرایط بیماران را چنین توصیف میکند: «در این شرایط بیمار هر روز در حال جنگ و تقلاست؛ نه تنها برای سلامت خودش، بلکه برای مبارزه با هزار چیز دیگر.»
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، ۱۷ مرداد با انتقاد از حذف ارز ترجیحی، گفت کشور با کمبود حدود هزار قلم دارو مواجه است و حدود ۴۳ قلم دارو نیز به مرحله کمبود بحرانی رسیدهاند.
این در حالی است که مسئولان داروخانهها و بیماران میگویند دامنه کمبودها بسیار گستردهتر از این ارقام است، و حتی برخی آنتیبیوتیکها، ویتامینها و مکملها را نیز در بر میگیرد.
اسحاقی همچنین با انتقاد از حذف ارز ترجیحی هشدار داد که اگر این تصمیم در سال آینده اجرایی شود، به سال «کشتار بیماران» تبدیل میشود. با این حال، شواهد و روایتهای بیماران نشان میدهد که تبعات کمبود دارو از مدتها پیش آغاز شده است.
شهروندانی در جستوجوی دارو؛ مسئولانی در جستوجوی توضیح
یک داروساز و مسئول داروخانه در شمال شرق تهران نیز در گفتوگو با صدای آمریکا میگوید نبود دارو دیگر به چند قلم محدود نمیشود. او به کمبود آمپول «ویزیپک ۱۰۰» اشاره میکند؛ ماده حاجبی که هنگام سیتیاسکن استفاده میشود، و به گفته او مدتی است در داروخانهها و شرکتهای پخش یافت نمیشود.
به گفته این داروساز، در شرایطی که بیمار نیاز فوری به سیتیاسکن داشته باشد، ممکن است ناچار شود دو آمپول «ویزیپک ۵۰» تهیه کند که قیمت هر کدام نزدیک به چهار میلیون تومان است. هزینه خود سیتیاسکن نیز به این مبلغ اضافه میشود، و اگر بیمار بیمه نداشته باشد، هزینه یک سیتیاسکن با تزریق ماده حاجب میتواند به حدود ۱۱ میلیون تومان برسد.
این در حالی است که اگر نتیجه سیتیاسکن نشان دهد بیمار به بیماری خاصی مبتلاست، تازه مرحله دیگری از درمان و تهیه دارو آغاز میشود؛ هزینهای که برای بسیاری از خانوارها، به ویژه کارگرانی که فاقد بیمه هستند، بسیار سنگین است. به گفته این داروساز، نوع ایرانی این آمپول نیز به دلیل ایجاد حساسیت در برخی بیماران، معمولاً از سوی پزشکان تجویز نمیشود.
مشکل بازار دارو البته به داروهای تخصصی محدود نمانده است، و داروهای سرماخوردگی، آنتیبیوتیکها، ویتامینها و مکملها را نیز در بر گرفته است. برای خانوارهای کمدرآمد، حتی تهیه همین داروهای به ظاهر ساده نیز میتواند به یک مشکل جدی تبدیل شود و در نهایت بر کیفیت زندگی آنها تاثیر بگذارد.
یک شهروند مبتلا به بیماری کلیوی نیز میگوید باید آنتیبیوتیک نیتروفورانتوئین مصرف کند، اما این دارو را در داروخانهها پیدا نمیکند. به گفته او، گاهی مجبور است بارها به یک داروخانه شبانهروزی مراجعه کند تا شاید بتواند چند عدد از داروی مورد نیازش را تهیه کند.
بیژن کیانی، متخصص بیماریهای اعصاب و روان، ۱۶ مرداد در گفتوگو با اطلاعات آنلاین گفت در بیماریهایی مانند اماس، صرع، افسردگی شدید، اسکیزوفرنی، سرطان یا هموفیلی، قطع دارو صرفاً به معنای تاخیر در درمان نیست؛ بلکه میتواند موجب عود بیماری، بستری شدن بیمار، افزایش ناتوانی و حتی مرگ شود.
رییس سازمان غذا و دارو در این مدت بارها بابت کمبود و نایاب بودن داروها از مردم عذرخواهی کرده است، اما هیچکدام از مسئولان نگفتهاند که این عذرخواهیها چه مرهمی بر جسم و روح بیماران خواهد گذاشت.