شایان اویسقرن، دانشمند ایرانیتبار علوم رایانه و استاد دانشگاه واشنگتن، برنده «مدال آباکوس» سال ۲۰۲۶ اتحادیه بینالمللی ریاضیات شد؛ جایزهای که مهمترین افتخار جهانی برای پژوهشگران زیر ۴۰ سال در حوزه علوم رایانه نظری به شمار میرود.
اتحادیه بینالمللی ریاضیات روز پنجشنبه اول تیر، همزمان با برگزاری کنگره بینالمللی ریاضیدانان در شهر فیلادلفیا در ایالت پنسیلوانیا، نام شایان اویسقرن را بهعنوان برنده این دوره اعلام کرد.
کمیته این جایزه اعلام کرد که مدال آباکوس به دلیل «مشارکتهای پیشگامانه» اویسقرن در توسعه مبانی ریاضی علوم رایانه به او اهدا شده است.
به گفته این کمیته، اویسقرن با استفاده از روشهای پیشرفته شاخههای مختلف و ظاهراً نامرتبط ریاضیات، توانسته است شماری از مسائل قدیمی در زمینه طراحی و تحلیل الگوریتمها را حل کند.
پژوهشهای او دامنه تحلیل الگوریتمها را از حوزههای سنتی ترکیبیات و احتمالات به هندسه چندجملهایها و دیگر زمینههای مرتبط گسترش داده، و به درک عمیقتری از درختهای پوشا و پایههای ماتروید منجر شده است.
اویسقرن همچنین در بهبود الگوریتمهای تقریبی برای «مسئله فروشنده دورهگرد» نقش داشته، و همراه با همکارانش از مرز عملکرد «الگوریتم کریستوفیدس» عبور کرده است؛ رکوردی که حدود پنج دهه بدون تغییر باقی مانده بود.
از دیگر دستاوردهای او، ایجاد تحول در مطالعه الگوریتمهای نمونهگیری «مونتکارلو زنجیره مارکوف»، اثبات حدس میهائیل–وازیرانی، و حل قویترین صورت حدس میسون با استفاده از مفهوم «استقلال طیفی» عنوان شده است.
آنا کارلین، استاد دانشگاه واشنگتن و از همکاران اویسقرن، در گفتوگو با مجله «کوانتا» درباره او گفت: «این همان کاری است که بسیاری از پژوهشگران بزرگ و درخشان انجام میدهند؛ آنها میان چیزهایی ارتباط برقرار میکنند که در ظاهر ربطی به یکدیگر ندارند.»
از اصفهان تا دانشگاه واشنگتن
شایان اویسقرن در سال ۱۳۶۵ خورشیدی در اصفهان متولد شد و از دوران کودکی به ریاضیات و حل مسائل دشوار علاقه داشت. به گفته منابع دانشگاهی، علاقه او به حل مسائل ریاضی پس از آن شکل گرفت که برادر بزرگترش کتابی از معماهای المپیادی را در اختیار او گذاشت.
اویسقرن در سال ۱۳۸۳ خورشیدی مدال طلای المپیاد جهانی کامپیوتر را کسب کرد. او پس از تحصیل در رشته مهندسی کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف، برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و مدرک دکترای علوم رایانه خود را زیر نظر امین صابری از دانشگاه استنفورد دریافت کرد.
اویسقرن سپس دوره پسادکتری خود را در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی گذراند، و در سال ۱۳۹۴ خورشیدی به دانشگاه واشنگتن پیوست. او اکنون استاد علوم و مهندسی رایانه در این دانشگاه است.
مدال آباکوس چیست؟
مدال آباکوس هر چهار سال یک بار از سوی اتحادیه بینالمللی ریاضیات به یک پژوهشگر زیر ۴۰ سال اعطا میشود که دستاوردهای برجستهای در جنبههای ریاضی علوم اطلاعات و علوم رایانه نظری داشته باشد. این جایزه شامل یک مدال طلا و ۱۰ هزار یورو است.
مدال آباکوس پیشتر با نام «جایزه نوانلینا» شناخته میشد، و یکی از مهمترین جوایز بینالمللی در حوزه علوم رایانه نظری محسوب میشود.
این جایزه همزمان با مدالهای فیلدز سال ۱۴۰۵ اهدا شد. مدال فیلدز که هر چهار سال یک بار به ریاضیدانان زیر ۴۰ سال داده میشود، اغلب «نوبل ریاضیات» نامیده میشود.
بر اساس اعلام اتحادیه بینالمللی ریاضیات، یو دنگ از دانشگاه شیکاگو، هونگ وانگ از دانشگاه نیویورک و مؤسسه مطالعات علمی عالی فرانسه، جان پاردون از دانشگاه استونی بروک، و جیکوب تسمرمن از دانشگاه تورنتو برندگان مدال فیلدز این دوره بودند.