بیستمین دوره بازیهای آسیایی روز شنبه ۲۸ شهریور به طور رسمی در منطقه آیچی–ناگویا در ژاپن آغاز شد. رقابتهایی که ایران در هفدهمین حضور خود در تاریخ این بازیها، با ۳۰۵ ورزشکار در ۳۸ رشته در آن شرکت کرده است.
بازیهای آسیایی ۲۰۲۶ تا ۱۲ مهر ادامه خواهد داشت و بر اساس اعلام شورای المپیک آسیا، بیش از ۱۱ هزار ورزشکار از ۴۵ کشور و منطقه در آن حضور دارند. این دوره شامل ۴۳ رشته ورزشی، ۷۱ دیسیپلین و ۴۶۹ رویداد مدالی است و قرار است یک هزار و ۴۰۷ مدال توزیع شود.
ژاپن برای سومین بار میزبان بازیهای آسیایی است. این کشور پیش از این در سالهای ۱۹۵۸ در توکیو و ۱۹۹۴ در هیروشیما میزبان این رقابتها بود. اگرچه افتتاح رسمی بازیها روز شنبه انجام شد، مسابقات برخی رشتهها چند روز زودتر آغاز شده بود.
کاروان ایران در بازیهای آسیایی ۲۰۲۶ در مجموع ۵۲۲ عضو دارد که ۳۰۵ نفر از آنان ورزشکارند. بر اساس فهرست اعلامشده از سوی کمیته ملی المپیک، ورزشکاران ایرانی در ۳۸ رشته رقابت خواهند کرد. کشتی آزاد و فرنگی، والیبال، فوتبال، بسکتبال، وزنهبرداری، تکواندو، کاراته، ووشو، دوومیدانی، بوکس، تیراندازی، شمشیربازی، جودو، شنا، واترپلو، قایقرانی، و ورزشهای الکترونیکی از جمله رشتههایی هستند که ایران در آنها نماینده دارد.
ایران از نخستین دوره بازیهای آسیایی در سال ۱۹۵۱ در این رقابتها حضور داشته و تنها سه دوره، در سالهای ۱۹۵۴، ۱۹۶۲ و ۱۹۷۸، شرکت نکرده است. به این ترتیب، بازیهای آیچی–ناگویا هفدهمین حضور ایران در ۲۰ دوره بازیهای آسیایی است.
بهترین عملکرد تاریخی ایران در این رقابتها به بازیهای ۱۹۷۴ تهران بازمیگردد؛ دورهای که ایران با ۳۶ مدال طلا، ۲۸ نقره، و ۱۷ برنز، در مجموع ۸۱ مدال به دست آورد و پس از ژاپن در رده دوم جدول مدالها قرار گرفت. این بالاترین رتبه و بیشترین تعداد مدال ایران در تاریخ بازیهای آسیایی بوده است.
دومین رتبه برتر ایران مربوط به نخستین دوره بازیها در ۱۹۵۱ دهلی نو است. ایران در آن دوره با هشت طلا، شش نقره، و دو برنز و مجموع ۱۶ مدال، در جایگاه سوم قرار گرفت.
پس از این دو دوره، ایران چهار بار مقام چهارم بازیهای آسیایی را تجربه کرده است؛ در سالهای ۱۹۵۸، ۱۹۷۰، ۱۹۸۶ و ۲۰۱۰. در میان این دورهها، بازیهای ۲۰۱۰ گوانگژو از نظر تعداد مدال برجستهتر بود و ورزشکاران ایران با ۲۰ طلا، ۱۵ نقره، و ۲۴ برنز و مجموع ۵۹ مدال در جایگاه چهارم قرار گرفتند.
از نظر مجموع مدال نیز بازیهای ۲۰۱۸ جاکارتا-پالمبانگ یکی از موفقترین دورههای ایران بود؛ کاروان ایران با ۲۰ طلا، ۲۰ نقره و ۲۲ برنز، ۶۲ مدال کسب کرد و ششم شد. این تعداد پس از ۸۱ مدال تهران ۱۹۷۴، دومین مجموع مدال بالای ایران در یک دوره بازیهای آسیایی است.
در آخرین دوره بازیها، هانگژو ۲۰۲۲ که به دلیل همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۳ برگزار شد، ایران با ۱۳ طلا، ۲۱ نقره، و ۲۰ برنز و مجموع ۵۴ مدال در رتبه هفتم قرار گرفت. این نتیجه ادامه روند نزولی ایران در جدول نهایی چهار دوره اخیر بود؛ رتبه چهارم در ۲۰۱۰، پنجم در ۲۰۱۴، ششم در ۲۰۱۸، و هفتم در ۲۰۲۲.
با این حال، کاهش رتبه در دوره گذشته به معنای کاهش مشابه در مجموع مدالها نبود؛ ۵۴ مدال هانگژو همچنان یکی از مجموعهای بالای ایران در تاریخ بازیهای آسیایی به شمار میرود. افت اصلی نسبت به دورههای موفقتر، در تعداد مدالهای طلا بود؛ ایران در ۲۰۱۰ و ۲۰۱۸ هر بار ۲۰ طلا کسب کرده بود، اما این تعداد در هانگژو به ۱۳ رسید.
اکنون کاروان ۳۰۵ نفره ایران در آیچی-ناگویا در حالی رقابت خود را آغاز کرده است که نتیجه دوره جدید مشخص خواهد کرد آیا روند کاهش رتبه ایران در چهار دوره گذشته متوقف میشود یا ادامه خواهد یافت.