نرخ دلار در بازار آزاد تهران روز شنبه با عبور از ۱۹۱ هزار تومان، رکورد جدیدی را در تاریخ معاملات بازار ارز ایران ثبت کرد. همزمان، شاخص کل بورس تهران ۱۰۷ هزار واحد سقوط کرد و سومین ریزش سنگین یک هفتهٔ گذشته را ثبت کرد.
ثبت رکورد جدید در حالی صورت میگیرد که کارشناسان یکی از عوامل اصلی آن را کمبود ذخایر ارزی و نگرانی سرمایهگذاران از شرایط پیشرو عنوان میکنند. مسیر رسیدن ریال به این نقطه، نقطهبهنقطه با تحولات سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی منطبق است و همین موضوع نگرانیها را تشدید کرده است.
آبان ۱۴۰۱، هنگامی که دونالد ترامپ نامزدی خود را برای انتخابات ریاستجمهوری اعلام کرد، هر دلار حدود ۳۵ هزار و ۵۰۰ تومان معامله میشد. دو سال بعد و در آستانهٔ انتخاب آقای ترامپ، نرخ برای نخستین بار از ۷۰ هزار تومان گذشت. تا هفتهٔ نخست دی ۱۴۰۳ و با نزدیکشدن به مراسم تحلیف، دلار از ۸۰ هزار تومان عبور کرد.
جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ موج بعدی را ساخت. نرخ دلار که پیش از جنگ ۸۴ هزار تومان بود، در روز حملهٔ اسرائیل به حدود ۹۴ هزار و چهار روز بعد به حدود ۹۶ هزار تومان رسید. بازار رسمی در آن روزها تعطیل بود و این ارقام از معاملات غیررسمی گزارش شد.
با تشدید فشار حداکثری، دلار در آذر ۱۴۰۴ از ۱۱۸ هزار تومان و در بهمن از ۱۶۰ هزار تومان گذشت. آغاز حملات آمریکا به زیرساختهای نظامی و هستهای جمهوری اسلامی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ نرخ را به کانال ۱۷۸ هزار تومان پرتاب کرد.
تفاهم ژوئن اثری کوتاهمدت گذاشت. نرخ در ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ به ۱۴۹ هزار تومان عقب نشست، اما با تنش دوباره در اردیبهشت به بالای ۱۹۰ هزار تومان جهید. در آن مقطع، جمهوری اسلامی بهجای تزریق ارز، معاملات صرافیهای رسمی را محدود کرد و نیروهای امنیتی وارد بازار شدند؛ سیاستی که تقاضا را از میان نبرد و آن را به بازار غیررسمی راند.
جهش کنونی پس از فروپاشی تفاهم و از سرگیری حملات آمریکا رخ داده است. محاصرهٔ دریایی بنادر، صادرات نفت را عملاً متوقف کرده و آمریکا تحریم فروش نفت را بازگردانده است. با قطع درآمد ارزی و ادامهٔ هزینهٔ جنگ، کسری بودجه و انتشار پول تشدید شده است. حملات جدید آمریکا به تاسیسات نظامی در جنوب ایران نیز هزینهٔ حملونقل و واردات را بالا برده است.
بازار سهام در انتهای همین زنجیره قرار دارد. شاخص کل امروز به کانال ۴.۷ میلیون واحد رسید و ارزش دلاری بازار به ۸۵ میلیارد دلار کاهش یافت؛ رقمی که نشان میدهد رشد شاخص در سالهای گذشته بیشتر بازتاب سقوط ریال بوده تا سودآوری واقعی شرکتها.
اکنون حتی این کارکرد هم از دست رفته است. با توقف صادرات و ناامنی حملونقل، سودآوری شرکتهای پتروشیمی، فلزی و پالایشی زیر سؤال رفته و سرمایه بهسوی دلار، طلا و صندوقهای درآمد ثابت میرود. امروز ۸۶ درصد نمادها منفی بودند و ارزش صف فروش به ۱۲ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان رسید.