آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تازهترین برآورد خود اعلام کرد ظرفیت تولید برق هستهای جهان ممکن است تا سال ۲۰۶۰ بیش از سه برابر شود؛ روندی که به گفته این نهاد با افزایش تقاضای برق، نگرانیهای امنیت انرژی، و نیاز روزافزون مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی به برق پایدار و کمکربن تقویت میشود.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز دوشنبه ۲۳ شهریور در آغاز هفتادمین کنفرانس عمومی آژانس در وین گفت علاقه دوباره کشورها به انرژی هستهای اکنون در حال تبدیل شدن به «پیشرفت واقعی» است. او گفت از زمان برگزاری کنفرانس عمومی سال گذشته، شش راکتور بزرگ به شبکه برق متصل شده و ساخت بیش از ۱۲ راکتور دیگر آغاز شده است.
بر اساس گزارش تازه آژانس، در پایان سال ۲۰۲۵، ۴۱۳ راکتور هستهای در سراسر جهان در حال فعالیت بودند و در مجموع ۳۷۷.۱ گیگاوات ظرفیت تولید برق داشتند. در سناریوی رشد بالا، این ظرفیت میتواند تا سال ۲۰۵۰ به یکهزار و ۴۵ گیگاوات و تا سال ۲۰۶۰ به یکهزار و ۲۸۴ گیگاوات برسد؛ یعنی حدود ۳.۴ برابر سطح سال ۲۰۲۵. در سناریوی رشد پایین نیز ظرفیت جهانی تا سال ۲۰۶۰ به ۶۹۶ گیگاوات میرسد.
این ششمین سال پیاپی است که آژانس پیشبینی خود از رشد آینده انرژی هستهای را افزایش میدهد. گروسی گفت تحقق این ظرفیت به سرمایهگذاری در نیروگاههای جدید و همچنین تمدید عمر راکتورهای موجود نیاز دارد.
آژانس همچنین پیشبینی کرده است راکتورهای کوچک ماژولار در دهههای آینده نقش رو به رشدی داشته باشند. در سناریوی رشد بالا، حدود ۲۸ درصد ظرفیت هستهای جدیدی که تا سال ۲۰۶۰ اضافه میشود از این نوع راکتورها خواهد بود. در آمریکای شمالی، این سهم میتواند به حدود ۶۰ درصد ظرفیت جدید هستهای برسد.
گزارش آژانس در عین حال هشدار میدهد که بخش بزرگی از ناوگان هستهای موجود جهان در حال پیر شدن است. دو سوم راکتورهای فعال بیش از ۳۰ سال و ۴۵ درصد آنها بیش از ۴۰ سال عمر دارند. در سناریوی رشد بالا، حدود یکسوم ظرفیت موجود در سال ۲۰۲۵ تا سال ۲۰۶۰ بازنشسته خواهد شد؛ و در سناریوی رشد پایین این میزان به نزدیک دو سوم میرسد.
در سال ۲۰۲۵، هفت راکتور با مجموع ظرفیت ۲.۸ گیگاوات از مدار خارج شدند، سه راکتور جدید با ظرفیت مجموع سه گیگاوات به شبکه پیوستند، و ساخت ۱۲ راکتور جدید با ظرفیت مجموع ۱۴.۳ گیگاوات آغاز شد.
با وجود افزایش ۱.۱ درصدی تولید برق هستهای در سال ۲۰۲۵، سهم انرژی هستهای از کل تولید برق جهان از ۸.۷ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۸.۴ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت، زیرا تولید کل برق جهان با سرعت بیشتری افزایش یافت.
گروسی در سخنرانی خود همچنین بر ارتباط فزاینده میان هوش مصنوعی و انرژی هستهای تاکید کرد و گفت مراکز داده و زیرساختهای دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی، تقاضای بیسابقهای برای برق پیوسته، قابل اتکا و کمکربن ایجاد کردهاند. او این رابطه را «اتحاد ساختاری اتمها برای الگوریتمها» توصیف کرد.
مدیرکل آژانس گفت این نهاد در حال حاضر از ۴۳ کشور که در مسیر راهاندازی برنامه برق هستهای قرار دارند حمایت میکند، و ۲۰ کشور دیگر نیز در حال بررسی پیوستن به این مسیر هستند. او افزود تصمیم بانک جهانی برای کنار گذاشتن محدودیت خود بر تامین مالی انرژی هستهای نقطه عطفی بوده است، و دیگر نهادهای توسعهای چندجانبه نیز در حال گسترش حمایت مالی از این بخش هستند.
گروسی در بخش دیگری از سخنان خود از «پیشرفت تاریخی» در سوریه خبر داد و گفت آژانس پس از دریافت دسترسی و اطلاعات لازم توانسته است پرسشهای باقیمانده درباره فعالیتهای هستهای گذشته در سوریه تحت رژیم بشار اسد را روشن و حل کند. او این تحول را نتیجه «شفافیت و همکاری سوریه» و فعالیت مستمر آژانس دانست.
مدیرکل آژانس همچنین درباره وضعیت نیروگاه هستهای زاپوریژیا در اوکراین هشدار داد. او گفت از خرداد ۱۴۰۵ تاکنون این نیروگاه ۱۰ بار برق خارجی خود را از دست داده، و از آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۰ مجموع این موارد به ۲۶ بار رسیده است.
به گفته گروسی، سوخت ژنراتورهای اضطراری نیروگاه نیز تقریبا رو به پایان بود، اما او اخیرا برای برقراری هفتمین آتشبس موقت مذاکره کرد تا مینزدایی و تعمیر یک خط برق انجام و تامین برق خارجی نیروگاه از سر گرفته شود.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در پایان تاکید کرد وضعیت نیروگاههای هستهای اوکراین همچنان «بسیار شکننده» است، و فعالیتهای نظامی و هشدارهای مکرر حملات هوایی کماکان ایمنی و امنیت هستهای آنها را تهدید میکند.