جایزه صلح نوبل به ناوانتم (ناوی) پیلای، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی، به پاس «تلاش‌هایش برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل» اعطا شد.
کمیته نوبل مستقر در نروژ جمعه نام برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ را اعلام کرد و بلافاصله سازمان ملل از اعطای این جایزه به پیلای استقبال کرد و آن را نشانه‌ای از «ضرورت» حقوق بشر دانست.
ناوی پیلای که اکنون ۸۵ سال دارد، پیشتر ریاست کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل متحد را بر عهده داشته است.
کمیته نوبل در بیانیه‌ای اعلام کرد: «برنده امسال نقشی تعیین‌کننده در تضمین این موضوع ایفا کرده است که جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی مورد پیگرد قضایی قرار گیرند.» این کمیته از «شجاعت» و «درستکاری» استثنایی او تمجید کرد.
هیئت داوران افزود: «در دورانی که با چالش‌های وجودی ــ از جمله شمار جنگ‌ها و درگیری‌هایی که جهان مدت‌هاست شاهد آن نبوده ــ مشخص می‌شود، حقوق بین‌الملل دیگر صرفاً مکملی برای صلح و امنیت نیست، بلکه ضرورتی مطلق است.»
جایزه صلح نوبل، مطابق سنت، پنجمین جایزه نوبل است که اعلام می‌شود؛ پیش از آن، جوایز پزشکی، فیزیک، شیمی و ادبیات اعلام شده بودند. جایزه نوبل اقتصاد دوشنبه آینده اعلام خواهد شد.
پیلای کیست؟
خانم پیلای که در دوران آپارتاید در آفریقای جنوبی، وکیلی جوان با تبار هندی بود و بعدها به مقام قاضی و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد رسید و از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ این سمت را بر عهده داشت، در رسیدگی به پرونده‌های دشوار مهارت دارد.
مسیر حرفه‌ای او از دادگاه‌های آفریقای جنوبی آغاز شد؛ جایی که از فعالان مخالف آپارتاید دفاع کرد و برای زندانیان سیاسی حقوق مهمی به دست آورد. او سپس در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا فعالیت کرد و در ادامه به دیوان کیفری بین‌المللی راه یافت.
او ریاست کمیسیونی را بر عهده داشت که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد مأمور تحقیق درباره نقض حقوق بشر در سرزمین‌های فلسطینی و اسرائیل کرده بود.
پیلای از اینکه از آن زمان به بعد او را «یهودستیز» خوانده‌اند، ابراز تأسف می‌کند و درخواست‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی از سوی کسانی را محکوم می‌کند که خواستار اعمال تحریم‌های آمریکا علیه او هستند.
واشنگتن پیشتر علیه یک گزارشگر سازمان ملل، قضات دیوان کیفری بین‌المللی و سازمان‌های غیردولتی فلسطینی تحریم‌هایی اعمال کرده است.
ناوی پیلای اکنون قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری است و در پرونده‌ای فعالیت می‌کند که در آن میانمار به نسل‌کشی متهم شده است.
مواضع درباره جمهوری اسلامی
پیلای در دوران شش‌ساله تصدی مقام کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد و پس از آن در قالب کمیته‌های بین‌المللی، مواضع و بیانیه‌های متعددی درباره تحولات سیاسی، اجتماعی و نظامی مرتبط با ایران داشته است.
به عنوان نمونه، پیش از امضای توافق موسوم به برجام، پیلای، با انتقاد از بالا رفتن آمار اعدام‌ها در ایران، خواستار مطرح شدن مسئله حقوق بشر در مذاکرات اتمی میان ایران و گروه ۱+۵ شده بود.
این درخواست از سوی مقامات جمهوری اسلامی رد شد و آنان گفتند چیزی غیر از مساله هسته‌ای محور مذاکرات حکومت ایران با قدرت‌های جهانی نخواهد بود.
علی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی در آن زمان گفت: «غیر از مسئله هسته‌ای، سریال‌های دیگری نظیر حقوق بشر در انتظار ما است و اینطور نیست که همه مسئله ما با غرب مساله هسته‌ای باشد.»
قبل از آن، در پی اعتراضات سال ۱۳۸۸، خانم پیلای به عنوان ارشدترین مسئول سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر از حکومت ایران خواست که به حق اعتراض مخالفان احترام بگذارد.