رئیس بانک مرکزی جمهوری اسلامی با کتمان کمبود ارز در کشور، عوامل روانی را علت سقوط ارزش ریال ایران عنوان کرده است. عبدالناصر همتی بخش قابلتوجهی از فشار کنونی بر بازار ارز را ناشی از افزایش تقاضای «احتیاطی، سفتهبازانه و خروج سرمایه» دانست.
اگرچه همتی در تلاش برای کتمان کمبود ارزهای خارجی و توجیه سقوط ارزش ریال با مولفههای روانی بوده، اما حجم فرار سرمایه از ایران از زمان اعمال تحریمهای آمریکا در سال ۱۳۹۸ و خصوصا بعد از اوجگیری تنشهای نظامی دو سال گذشته به شدت افزایش یافته است.
طبق آمارهای بانک مرکزی، تراز حساب سرمایه کشور از منفی ۶.۷ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۸ به منفی ۱۹.۶ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴ اوج گرفته است. به زبان ساده، حجم فرار سرمایه از کشور در سال گذشته سه برابر سال ۱۳۹۸ بوده است.
کتمان کمبود ارز توسط همتی در حالی است که طبق گزارش بانک مرکزی، ایران در سال گذشته ۱۰۴ میلیارد دلار صادرات کالا و ۷۸ میلیارد دلار واردات کالا داشته است. حساب تجاری خدمات ایران نیز منفی ۱۵ میلیارد دلار بوده است.
بدین ترتیب، در مجموع تراز تجارت خارجی ایران در سال گذشته مثبت ۱۱ میلیارد دلار بوده، اما بانک مرکزی ارزش تجارت نفتی و غیرنفتی کشور را با قیمت فوب خلیج فارس محاسبه کرده و هزینه دور زدن تحریمهای نفتی و افزایش هزینه واردات را در محاسبات خود دخالت نداده است.
اگر فرار نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار سرمایه از کشور طی سال گذشته را نیز در نظر بگیریم، برخلاف ادعای همتی، کشور با کسری شدید تجارت خارجی و ارز مواجه است.
در کنار وضعیت بحرانی پارسال باید وضعیت جنگی امسال را نیز اضافه کنیم. طبق آمارهای کپلر، حجم فروش نفت خام ایران به چین در پنج ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ حدود ۴۰ درصد سقوط کرده و صادرات مازوت ایران نیز کمتر از نصف شده است.
طبق آمارهای کپلر که به رویت صدای آمریکا رسیده، ایران در پنج ماه ابتدایی سال جاری خورشیدی بطور متوسط ۱.۲ میلیون بشکه نفت، میعانات گازی و مازوت صادر کرده است.
آمارهای گمرک ایران نیز نشان میدهد صادرات غیرنفتی کشور با افتی ۲۸ درصدی به ۱۵ میلیارد دلار سقوط کرده است.
بدین ترتیب وضعیت تجارت خارجی ایران نسبت به پارسال به شدت بدتر شده است.
نرخ برابری دلار آمریکا در مقابل ریال ایران طی یک سال گذشته تقریبا ۱۲۰ درصد و طی شش ماه گذشته ۳۳ درصد اوج گرفته است.