رهبران ناتو که برای نشست سران این سازمان روزهای ۷ تا ۸ ژوئیه / ۱۶ و ۱۷ تیر در آنکارا گرد هم میآیند، مجموعهای از چالشها را بررسی خواهند کرد که پیشروی این ائتلاف قرار دارد؛ از جمله افزایش مسئولیت اروپا در تأمین امنیت قاره تا تقویت تولید صنعت دفاعی.
در حالی که جنگ علیه جمهوری اسلامی ممکن است یکی از موضوعات پررنگ این نشست باشد، اما امیدوارند رهبران بر مأموریت اصلی ائتلاف یعنی دفاع و بازدارندگی متمرکز بمانند.
در این شرایط، مهمترین چالشهای پیشروی ناتو در ماهها و سالهای آینده چیست؟
نارضایتی ترامپ از عملکرد این ائتلاف
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در آستانه برگزاری نشست آنکارا، با انتشار نموداری از بودجه دفاعی تعدادی از کشورهای عضو ناتو از جمله آمریکا، اعلام کرد که ادامه «رابطه یکطرفه» ایالات متحده با ناتو «مضحک» است.
آقای ترامپ در تروتسوشال نوشت: «برای ایالات متحده آمریکا مضحک است که به ادامه این مسیر یکطرفه ادامه دهد، وقتی این رابطه متقابل نیست. آنها برای ما حضور نداشتند.»
در نموداری که در این پست منتشر شده، نشان داده میشود که ایالات متحده بسیار بیشتر از چند کشور عضو دیگر، از جمله بریتانیا و فرانسه، در این سازمان سرمایهگذاری کرده است.
مقامهای ناتو میگویند یکی از اهداف اصلی آنها حفظ وحدت و نگه داشتن ایالات متحده در تعهد خود نسبت به بند ۵ پیمان آتلانتیک شمالی است؛ بندی که مقرر میکند حمله به یکی از اعضا، حمله به همه محسوب میشود.
این ائتلاف در سال جاری با دو بحران مواجه شد که تنشها در روابط ترانسآتلانتیک را تشدید کرد: درخواست رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ برای مالکیت گرینلند، قلمرو خودمختار دانمارک، عضو ناتو، و همچنین خشم او از متحدان ناتو درباره واکنششان به جنگ علیه جمهوری اسلامی.
ترامپ بارها از متحدان اروپایی آمریکا را به دلیل نوع واکنششان به جنگ علیه جمهوری اسلامی انتقاد کرده و همچنین بارها درباره تأمین مالی ناتو از سوی آمریکا ابراز تردید کرده است.
رئیسجمهور آمریکا این ائتلاف را «ببر کاغذی» توصیف کرد و گفت در حال بررسی خروج از ناتو است. دبیرکل ائتلاف، مارک روته، تلاش کرده این تنشها را کاهش دهد و با ارائه دادهها، ترامپ را متقاعد کند که اعضای اروپایی ناتو به تعهدات خود عمل میکنند.
تلاش برای گرفتن بار مسئولیت بیشتر از سوی اروپاییها
دولت آمریکا بر دولتهای اروپایی فشار آورده تا مسئولیت اصلی دفاع متعارف از اروپا را بر عهده بگیرند. این در حالی است که به عقیده کارشناسان، واشینگتن قصد دارد منابع بیشتری را به منطقه هند-اقیانوسیه اختصاص دهد.
برخی تغییرات از هماکنون آغاز شده است: واشنگتن تصمیم گرفته حجم نیروها و قابلیتهای نظامی آمریکا را که در بحرانها در اختیار ناتو قرار میگیرد کاهش دهد و اعضای اروپایی تلاش میکنند این خلأها را پر کنند.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، همچنین از بازنگری جدید در استقرار نیروهای آمریکا در اروپا خبر داده و تهدید کرده است در صورت عدم رعایت تعهدات هزینهای توسط متحدان، ممکن است برخی کمکهای مالی آمریکا به ناتو را متوقف کند.
مقامهای اروپایی میگویند در حال تلاش برای افزایش توان دفاعی خود هستند. با این حال برخی میگویند این انتقال نیاز به زمان دارد.
موانع سیاسی افزایش هزینهها در برخی کشورهای عضو
اعضای اروپایی ناتو و کانادا تحت فشار قابل توجهی هستند تا سرمایهگذاری دفاعی خود را افزایش دهند؛ هم برای تقویت بازدارندگی و دفاع در برابر روسیه و هم برای نشان دادن به آمریکا که در حال جدی گرفتن خواستههای واشنگتن درباره انتقال بار مسئولیت هستند.
در نشست سال گذشته در لاهه، رهبران ناتو از افزایش قابل توجه هزینههای دفاعی که ترامپ خواستار آن بود حمایت کردند و متعهد شدند طی یک دهه آینده ۵ درصد تولید ناخالص داخلی را به دفاع و اقدامات مرتبط با دفاع اختصاص دهند. کشورها توافق کردند ۳.۵ درصد تولید ناخالص داخلی را صرف دفاع اصلی، مانند نیروها و تسلیحات، و ۱.۵ درصد را صرف اقدامات گستردهتر مرتبط با دفاع کنند.
بر اساس دادههای ناتو، متحدان اروپایی و کانادا در سال ۲۰۲۵ هزینههای دفاعی خود را نسبت به سال قبل بهصورت واقعی ۲۰ درصد افزایش دادند. اما همه کشورها در مسیر تحقق اهداف جدید قرار ندارند و برخی دولتها با مشکلات سیاسی در زمینه افزایش بودجه دفاعی روبهرو شدهاند.
روند کند تولید در صنعت دفاعی
با افزایش سرمایهگذاری دفاعی کشورهای اروپایی عضو ناتو، یکی از چالشهای مهم ائتلاف این است که چگونه این پول را در مدت زمان کوتاه به توانمندیهای نظامی جدید تبدیل کند.
در آنکارا انتظار میرود اعضای ناتو قراردادهای جدیدی به ارزش دهها میلیارد دلار اعلام کنند. با این حال برخی مقامها از این که تولید به سرعت مورد انتظار افزایش نیافته و تحویل برخی سفارشها هنوز سالها زمان میبرد، ابراز نارضایتی کردهاند.
رهبری ناتو از صنعت خواسته است همکاری بیشتری داشته باشد، خطوط تولید جدید ایجاد کند و سریعتر تحویل دهد.
بازدارندگی در برابر روسیه
انتظار میرود رهبران ناتو در نشست آنکارا بار دیگر تأکید کنند که روسیه یک تهدید بلندمدت برای امنیت منطقه آتلانتیک-اروپا محسوب میشود.
در حالی که مقامهای ائتلاف ناتو میگویند روسیه با مشکلات اقتصادی قابل توجهی روبهرو است و اوکراین موقعیت خود را تقویت کرده، روته هشدار داده است که نزدیک به نیمی از بودجه دولتی روسیه اکنون صرف بخش دفاعی میشود و نباید در مورد مسکو سادهلوح بود.
پرونده جنگ اوکراین
بیش از چهار سال پس از حمله تمامعیار روسیه علیه اوکراین، اعضای اروپایی ناتو همچنان به تأمین مالی کمکها به کییف ادامه میدهند.
این پول از مسیرهای مختلفی تأمین میشود، از جمله کمکهای دوجانبه، یک وام اتحادیه اروپا و ابتکار «فهرست نیازهای اولویتدار اوکراین» که در آن کشورهای اروپایی برای تأمین تسلیحات آمریکایی برای اوکراین پرداخت میکنند.
در حالی که بیشتر رهبران اروپایی میگویند متعهد به ادامه حمایت از اوکراین هستند، حفظ سطح بالای تأمین مالی همچنان یک چالش است؛ بهویژه در شرایطی که بودجههای ملی برخی اعضا تحت فشار قرار دارد و در برخی پایتختها نگرانیهایی وجود دارد مبنی بر این که برخی دولتهای اروپایی سهم بیشتری نسبت به دیگران پرداخت میکنند.