مرکز آمار ایران در تازهترین گزارش حسابهای ملی فصلی اعلام کرد رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ با احتساب نفت به ۰.۲ درصد رسیده است؛ به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ و نسبت به سال پیش. این رقم در مقایسه با رشد ۳.۱ درصدی سال ۱۴۰۳، افتی جدی است؛ و در ظاهر از مثبتماندن اقتصاد خبر میدهد، اما جزئیات همان گزارش تصویر دیگری میسازد.
بر اساس این گزارش، رشد محصول ناخالص داخلی بدون نفت در سال ۱۴۰۴ منفی ۰.۳ درصد بوده است؛ یعنی اگر نفت کنار گذاشته شود، اقتصاد ایران در سال گذشته کوچکتر شده است.
در سمت تولید، کشاورزی رشد منفی ۲.۹ درصد، صنعت منفی ۱.۵ درصد و تأمین آب و برق منفی ۶.۵ درصد داشتهاند؛ سه بخشی که مستقیماً با سفره خانوار، اشتغال، بحران انرژی و خاموشی در ارتباطاند. در مقابل، استخراج نفت و گاز طبیعی ۱.۸ درصد رشد کرده و عامل اصلی مثبتماندن عدد کل در روش ارزش افزوده بوده است.
تضاد دیگری نیز درون گزارش دیده میشود: گروه خدمات فقط ۰.۳ درصد رشد داشته، اما در دل آن، واسطهگریهای مالی با ۸.۴ درصد یکی از پررشدترین فعالیتهای سال بوده، در حالی که عمده و خردهفروشی، هتل و رستوران ۱.۸ درصد کوچک شدهاند.
به بیان دیگر، بخش مالی رشد کرده، اما بخشهایی که زندگی روزمره مردم را نشان میدهند عقب رفتهاند.
تناقض اصلی درون خود آمار رسمی است: عدد سرجمع با نفت مثبت مانده، اما اجزای اقتصاد داخلی رو به انقباض رفتهاند.
در روش هزینه نیز رشد تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار صفر درصد گزارش شده، در حالی که مصرف نهایی خصوصی منفی ۱.۴ درصد و تشکیل سرمایه ثابت ناخالص منفی ۲.۸ درصد بوده است.
نکته کلیدی، سقوط ۲۰ درصدی واردات کالا و خدمات است، در برابر افت ۲.۱ درصدی صادرات. در روش هزینه، واردات از تولید کسر میشود؛ پس افت شدید واردات میتواند از نظر حسابداری عدد رشد را از منفیشدن دور کند. اما در اقتصاد ایران، افت واردات الزاماً نشانه بهبود نیست؛ بیشتر نشانه کمبود ارز، افت تقاضا، محدودیت واردات مواد اولیه و فرسایش تولید است.
رضا غیبی، تحلیلگر اقتصادی به صدای آمریکا گفت: «این رقم رشد از نظر اقتصادی بسیار شکننده است؛ نفت و سقوط واردات آن را بالای صفر نگه داشتهاند.»
به گفته او «وقتی مصرف خانوار، سرمایهگذاری در ماشینآلات و تولید صنعتی همه منفیاند، مثبتماندن عدد رشد بیشتر نشانه ناتوانی اقتصاد ایران در واردات است تا بهبود.»
گزارش همچنین نشان میدهد سرمایهگذاری در ماشینآلات ۵.۸ درصد کاهش یافته؛ شاخصی که از تضعیف ظرفیت تولید آینده خبر میدهد.
رشد فصل زمستان ۱۴۰۴ نیز در روش ارزش افزوده منفی ۲.۲ درصد ثبت شده؛ یعنی اقتصاد در آستانه ورود به سال ۱۴۰۵ در حال انقباض بوده است.
مرکز آمار تأکید کرده این ارقام مقدماتی است و پس از نهاییشدن حسابهای سالانه قابل بازنگری است.