رئیس صندوق بینالمللی پول، هشدار داده است که اقتصاد جهان وارد مرحلهای شده که در آن بحرانها دیگر جدا از هم عمل نمیکنند؛ جنگ، انرژی، تورم، بدهی، فناوری و بیاعتمادی اجتماعی روی هم انباشته شدهاند و توان دولتها برای واکنش به شوکهای تازه، کمتر از گذشته است.
کریستالینا جورجیوا در گفتوگو با بلومبرگ گفت جهان برای مجموعه شوکهایی که همزمان در حال شکلگیری است، آمادگی کافی ندارد.
پیام اصلی جورجیوا این است که اقتصاد جهانی پس از همهگیری کرونا، جنگ اوکراین، جهش تورم و افزایش نرخهای بهره هنوز به وضعیت عادی بازنگشته بود که جنگ در خاورمیانه، اختلال در بازار انرژی و موج تازهای از نااطمینانی سیاسی و مالی به آن اضافه شد.
صندوق بینالمللی پول پیش از این نیز هشدار داده بود که جنگ خاورمیانه میتواند روند رشد اقتصادی و کاهش تورم در جهان را مختل کند.
در تحلیل این نهاد، جنگ خاورمیانه از سه مسیر به اقتصاد جهان ضربه میزند: افزایش قیمت انرژی و کالاهای پایه، بالا رفتن انتظارات تورمی، و سختتر شدن شرایط مالی.
به بیان سادهتر، نفت گرانتر فقط هزینه سوخت را بالا نمیبرد؛ هزینه حملونقل، غذا، کود، تولید صنعتی، سفر، وامگیری و بودجه دولتها را هم تحت فشار میگذارد.
بانک جهانی نیز هشدار داده است که جنگ خاورمیانه میتواند بزرگترین جهش قیمت انرژی از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ را رقم بزند.
برآورد این نهاد نشان میدهد قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ ممکن است ۲۴ درصد افزایش یابد و قیمت کلی کالاهای پایه ۱۶ درصد بالا برود. قیمت کود شیمیایی نیز، به دلیل جهش قیمت اوره، ممکن است ۳۱ درصد افزایش پیدا کند؛ مسئلهای که مستقیماً به هزینه تولید غذا و امنیت غذایی جهان وصل میشود.
هشدار رئیس صندوق بینالمللی پول از یک بحث صرفاً مالی فراتر میرود و به مسئله معیشت جهانی تبدیل میشود.
او در بخش دیگری از سخنانش، هشدار امروز را به تجربه جهانیشدن پیوند زد. جورجیوا گفت صندوق بینالمللی پول و دیگر نهادهای اقتصادی، واکنش شدید علیه جهانیشدن را بهدرستی درک نکردند. به گفته او، اقتصاد جهانی در مجموع بهتر و کاراتر شد، اما بسیاری از جوامع به دلیل از میان رفتن مشاغل، تهی شدن شهرها و بیتوجهی به بازندگان این روند، احساس کردند کنار گذاشته شدهاند.
جورجیوا گفت آنچه نمیخواهد دوباره تکرار شود، همین الگو درباره هوش مصنوعی است.
هشدار او این است که اگر جهان فقط به بهرهوری، سودآوری و رشد کلان نگاه کند و هزینههای انسانی، شغلی و اجتماعی هوش مصنوعی را نادیده بگیرد، ممکن است همان واکنش سیاسی و اجتماعی که علیه جهانیشدن شکل گرفت، این بار علیه فناوریهای تازه تکرار شود.
صندوق بینالمللی پول قرار است در ماه ژوئیه چشمانداز تازه خود از اقتصاد جهانی را منتشر کند. این بهروزرسانی پس از آن انجام میشود که صندوق در ماه آوریل، به دلیل پیامدهای جنگ در خاورمیانه، پیشبینی رشد اقتصادی جهان را کاهش داده بود.
ارزیابی تازه صندوق میتواند نشان دهد که اثر همزمان جنگ خاورمیانه، جنگ اوکراین، قیمت انرژی، بدهی دولتها، تنش تجاری و هوش مصنوعی تا چه اندازه مسیر اقتصاد جهانی را تغییر داده است.
پرسش اصلی اکنون این نیست که اقتصاد جهان آیا از یک شوک دیگر عبور میکند یا نه؛ پرسش این است که اگر چند شوک دیگر همزمان برسند، کدام کشورها هنوز توان مالی، نهادی و سیاسی کافی برای مهار آنها دارند.