نتبلاکس، نهاد ناظر بر دسترسی به اینترنت، اعلام کرد خاموشی اینترنت در ایران از مرز هزار و ۷۷۶ ساعت گذشته و وارد هفتاد و پنجمین روز شده است.
به گفته این نهاد، این اقدام سانسور دیجیتال به سودجویی و کاهش امنیت دیجیتال منجر شده؛ زیرا طرحهای حکومتی موسوم به «اینترنت پرو» و سفیدسازی گزینشی دسترسیها، زمینه نظارت، فساد و کلاهبرداری را فراهم کرده است.
منتقدان میگویند مسئله فقط فروش غیرقانونی اینترنت پرو یا سیمکارت سفید نیست؛ بلکه اصل سیاستی است که دسترسی آزاد به اینترنت را از یک حق عمومی به امتیازی طبقاتی، پولی و امنیتی تبدیل کرده است.
در چنین ساختاری، اینترنت برای همه شهروندان یکسان نیست و سطح دسترسی میتواند بر اساس شغل، موقعیت، وابستگی سازمانی یا تشخیص نهادهای حکومتی تغییر کند.
منتقدان میگویند جمهوری اسلامی از یک سو دسترسی عمومی مردم به اینترنت جهانی را محدود کرده و از سوی دیگر، همان نسخه کنترلشده و گزینشی را نیز زیر نظارت و سهمیهبندی قرار داده است.
پیشتر غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی، به دادستانی کل کشور و سازمان بازرسی کل کشور دستور داده بود گزارشها درباره نحوه واگذاری «خطهای سفید» و «اینترنت پرو» را بررسی کنند. او گفته بود قابل قبول نیست افراد فاقد صلاحیت یا سودجو از این بستر برای سوءاستفاده مالی یا بهرهبرداری غیرقانونی استفاده کنند.
این اظهارات، ضمن تأیید رسمی وجود دسترسیهای خاص به اینترنت، نشان داد دغدغه دستگاه قضایی نه رفع تبعیض اینترنتی برای عموم شهروندان، بلکه کنترل حلقه دریافتکنندگان این دسترسیهاست؛ یعنی اینترنت آزاد همچنان برای اکثریت مردم مسدود میماند، اما نسخه محدود و گزینشی آن نیز زیر نظارت و مجوزهای حکومتی توزیع میشود.
همزمان، رسانههای داخلی از شکلگیری بازار سیاه برای «اینترنت پرو» و «سیمکارت سفید» خبر دادهاند؛ بازاری که دسترسی بدون فیلتر را به کالایی گرانقیمت و طبقاتی تبدیل کرده است.
اقتصادنیوز نوشته بسته ۵۰ گیگابایتی اینترنت پرو، که قیمت رسمی آن حدود دو میلیون تومان عنوان شده، در بازار سیاه تا حدود ۱۲ میلیون تومان فروخته میشود. همین گزارش قیمت «سیمکارتهای سفید» با وعده دسترسی نامحدود به اینترنت بدون فیلتر را بین ۴۴ تا ۱۲۰ میلیون تومان اعلام کرده است.
خبرآنلاین نیز نوشته تبلیغات فعالسازی اینترنت پرو در تلگرام، اینستاگرام و گروههای مجازی افزایش یافته و برخی فروشندگان با دریافت اطلاعات هویتی کاربران، وعده فعالسازی اینترنت بدون فیلتر میدهند.
این گزارشها در حالی منتشر شده که مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، محمدرضا عارف را به ریاست ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی منصوب کرده و بر ضرورت «حکمرانی یکپارچه» در فضای مجازی تأکید کرده است.
تابناک و خبرآنلاین هم هشدار دادهاند ادامه فیلترینگ، بهجای تقویت امنیت سایبری، کاربران و متخصصان را به سمت ابزارهای زیرزمینی، تونلهای رمزنگاریشده و بازارهای غیررسمی سوق میدهد؛ روندی که به گفته منتقدان، هم امنیت دیجیتال را تضعیف میکند و هم شکاف میان شهروندان عادی و دارندگان دسترسی ویژه را عمیقتر میسازد.