والاستریت ژورنال در گزارشی نوشته جمهوری اسلامی در لحظهای حساس برای پایان دادن به جنگ با یک مشکل جدی روبهروست: مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، در انظار عمومی دیده نمیشود، درباره مذاکرات سکوت کرده و مشخص نیست تا چه اندازه در تصمیمگیری واقعی حضور دارد.
بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای از زمان زخمی شدن در حمله ماه فوریه، که به کشته شدن پدرش و شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی انجامید، ظاهر عمومی نداشته است. آنچه مردم ایران از رهبر جدید دیدهاند، عمدتاً پیامهای منسوب به او و تصاویری بوده که به نوشته والاستریت ژورنال ممکن است دستکاری یا با هوش مصنوعی تولید شده باشند.
اهمیت این غیبت از نقش رهبر در ساختار جمهوری اسلامی میآید. والاستریت ژورنال تأکید کرده در جمهوری اسلامی، رهبر معمولاً داور نهایی تصمیمهای بزرگ امنیت ملی بوده است. روحالله خمینی پایان جنگ ایران و عراق را پذیرفت و آن را به «نوشیدن جام زهر» تشبیه کرد. علی خامنهای نیز پیش از توافق هستهای ۲۰۱۵ مسیر مذاکره را علناً تأیید کرده بود. اما مجتبی خامنهای نه در برابر دوربین ظاهر شده، نه پیام صوتی داده، و نه موضع روشنی درباره مسیر مذاکرات اعلام کرده است.
مقامهای جمهوری اسلامی میگویند دلیل این غیبت، مسائل امنیتی است. به نوشته والاستریت ژورنال، آنها میگویند اسرائیل پیش از آتشبس، مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را هدف قرار میداد و مجتبی خامنهای همچنان در فهرست اهداف اسرائیل قرار دارد.
با این حال، والاستریت ژورنال مینویسد این توضیحات هنوز نتوانسته این برداشت را از بین ببرد که مجتبی خامنهای برای اداره روزمره کشور بیش از حد بیمار یا غایب است. حتی پیام مسعود پزشکیان درباره دیدار دو ساعت و نیمه با او نیز بیشتر بر اصل دیدار تأکید داشت تا محتوای آن، و روشن نکرد این دیدار کجا و چه زمانی انجام شده است.
گزارش والاستریت ژورنال در کنار گزارش سیانان تصویر کاملتری میدهد. سیانان روز گذشته به نقل از منابع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا گزارش داده بود مجتبی خامنهای در شکلدادن به راهبرد جنگ و مذاکرات با آمریکا نقش دارد، اما شواهدی هم وجود دارد که نشان میدهد او از تصمیمگیری روزمره فاصله دارد و فقط بهصورت پراکنده در دسترس است.
بر اساس همان ارزیابیها، اداره روزانه جنگ و مذاکرات عملاً در دست مقامهای ارشد سپاه پاسداران و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، قرار گرفته است. سیانان همچنین نوشته مقامهای آمریکایی هنوز مطمئن نیستند در تهران چه کسی اختیار واقعی برای مذاکره و تصمیمگیری درباره پایان جنگ را دارد.
در گزارش سیانان آمده بود مجتبی خامنهای برای ارتباط از ابزارهای الکترونیکی استفاده نمیکند و پیامها را از طریق دیدار حضوری یا پیک منتقل میکند. منابع اطلاعاتی آمریکا گفتهاند او همچنان در انزوا و تحت درمان است و دچار سوختگیهای شدید در یک سمت بدن شده؛ سوختگیهایی که صورت، بازو، بخش میانی بدن و یکی از پاهای او را درگیر کرده است. روایت رسمی جمهوری اسلامی اما محدودتر است: مظاهر حسینی، از مقامهای دفتر رهبری، گفته او «در سلامت کامل» است و فقط زانو، کمر و پشت گوشش آسیب دیده است.
نکته اصلی اینجاست: غیبت مجتبی خامنهای فقط یک مسئله پزشکی یا امنیتی نیست؛ به مسئله تصمیمگیری تبدیل شده است. والاستریت ژورنال میگوید مذاکرهکنندگان در لحظهای به تأیید رهبر نیاز دارند که او غایب است. سیانان هم میگوید اداره روزانه جنگ و مذاکره را سپاه و قالیباف پیش میبرند.
گزارشها نشان میدهد جمهوری اسلامی پس از کشته شدن رهبر پیشین و چند فرمانده ارشد، فرو نپاشیده، اما ساختار تصمیمگیری آن پنهانتر و چندپارهتر شده است. مجتبی خامنهای نام و جایگاه رهبری را دارد، اما غایب است؛ سپاه و قالیباف اداره روزانه را پیش میبرند؛ و آمریکا در میانه مذاکرات پایان جنگ، هنوز نمیداند تصمیم نهایی در تهران دقیقاً از کجا میآید.