خبرگزاری ایسنا در گزارشی، با اشاره به اینکه جهش اجاره بها، معیشت مستأجران را با چالشی بیسابقه روبهرو کرده، اعلام کرد که دهکهای پایین، خانوارهای تکسرپرست و زوجهای جوان، آسیب شدیدی را متحمل شدهاند.
این خبرگزاری به نقل از غدیر مهدوی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، نوشت که در شهرهای بزرگ و مراکز استانها، بین ۵۰ تا ۷۰ درصد درآمد خانوار صرف اجاره میشود و در شهرهای کوچک این رقم بین ۲۰ تا ۵۰ درصد است.
در سالهای گذشته، خانوارهای ساکن شهرهای بزرگ حدود ۲۵ تا ۴۰ درصد از درآمد خود را صرف اجاره بها میکردند که ارقام جدید، نشاندهنده بلعیده شدن بخش مهمی از درآمدها، تنها برای تأمین سرپناه است.
غدیر مهدوی، به ایسنا گفته است که مسائل اقتصادی به یکدیگر متصل هستند و مسکن یک مسئله مجزا نیست و بازتابی از مشکلات کلان اقتصادی و عدم رشد اقتصادی پایدار کشور است.
به گفته او، اگر قیمت مسکن در ایران را با کشورهای توسعه یافته مقایسه کنیم، تفاوت زیادی مشاهده نمیشود؛ اما آنچه تفاوت بنیادین دارد، درآمد شهروندان است. درآمد سرانه کشورهای توسعه یافته ۲۰ برابر بیشتر از ایران است.
افزایش اجاره بها به ویژه در شهرهای بزرگ منجر به مهاجرت به حاشیه شهرها شده و گزارشهای رسمی حاکی از افزایش حاشیهنشینی، گودنشینی و گسترش سکونتگاههای غیرایمن در نقط مختلف کشور است.
پیشتر خبرگزاری مهر در ۱۹ بهمن ۱۴۰۴، در گزارشی اعلام کرده بود که «حدود ۲۰ میلیون نفر از جمعیت شهری ایران در سکونتگاههای غیررسمی زندگی میکنند.»
در همین ارتباط آرش حسننیا، روزنامه نگار اقتصادی در گفتوگو با صدای آمریکا از ورود واژههای جدیدی به ادبیات رسانهای کشور از جمله «گورخوابی»، «پشتبام خوابی»، و «پارکینگ خوابی» سخن گفت و تصریح کرد که «حالا با واژه جدید گودنشینی روبهرو شدیم.»
او با بیان اینکه معضلات اقتصادی منجر به «فقر مسکن» و «بدمسکنی» در کشور شده، می گوید: معضلات فوق، خانوارها را مجبور به استقرار در سکونتگاه های غیررسمی و حاشیه شهرها کرده است.
به گفته حسننیا، چند سال است که نهادهای رسمی از ارائه آمارهای دقیق در این حوزه خودداری میکنند و بر اساس آخرین آمار سال ۱۴۰۲، حدود ۲۵ میلیون نفر از مردم، گرفتار بدمسکنی و فقر مسکن بودند.
او با اشاره به تورم سال های گذشته، یادآور شد که به طور قطع این ارقام در سال ۱۴۰۵ افزایش چشم گیر داشته است. به همین دلیل بسیاری از خانوارها، به ویژه مسکن اولی ها از خرید خانه ناامید شده و به اجاره نشینی روی آورده اند.
این روزنامهنگار اقتصادی تصریح کرد که حدود ۵۵ درصد جمعیت اجارهنشین در ایران، از «مسکن در حد استطاعت» برخوردار نیستند.
مسکن در حد استطاعت به نوعی از مسکن گفته می شود که حداکثر ۳۰ درصد از درآمد خانوادهها برای تأمین آن هزینه شود.
حسننیا یادآورد شد که بر اساس آخرین آمارها، حدود ۴۴ درصد از درآمد خانوادهها در سراسر کشور صرف تأمین مسکن میشود و این عدد در شهرهای بزرگ به حدود ۷۰ درصد میرسد.
او تأکید کرد: به همین دلیل «ابر هزینه مسکن»، کیفیت رفاه و معیشت شهروندان را به شدت آسیبپذیر کرده است و شهروندان به حاشیهنشینی روی آوردهاند.
فقر به عنوان یکی از اصلیترین دلایل حاشیهنشینی به شمار میآید و آخرین برآوردهای بانک جهانی حاکی است که نزدیک به ۴۰ درصد جمعیت ایران زیر خط فقر قرار دارند.
طبق دادههای بانک جهانی در پایان سال ۲۰۲۵، جمعیت زیر خط فقر ایران از ۳۳ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۲۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت، و پیشبینی شده بدون لحاظ کردن شرایط جنگی، در سال ۲۰۲۶ نرخ فقر در ایران به بیش از ۳۸ درصد میرسد.