معاون سازمان توسعه تجارت ایران از طراحی و فعالسازی بیش از هفت تا هشت مسیر جایگزین برای تجارت خارجی خبر داده است؛ اظهاراتی که در میانه گزارشها درباره ادامه محاصره دریایی آمریکا، نشانهای از تلاش تهران برای دورزدن فشار بر مسیرهای دریایی جنوب است.
محمدصادق قنادزاده، در یک گفتوگوی تلویزیونی گفت بخش عمده تجارت ایران از مسیر دریای جنوب انجام میشود و به همین دلیل دولت، با همکاری بخش خصوصی، مسیرهای زمینی و ریلی جایگزین را برای کاهش وابستگی به این مسیر طراحی کرده است.
او تأکید کرد برخی گمرکات مرزی که پیشتر یک یا دو شیفت کار میکردند، به دلیل اضافهشدن بار تجاری، تا سه شیفت فعال شدهاند. این یعنی بخشی از بارهایی که قبلاً از مسیر جنوب، از جمله بنادر امارات، جابهجا میشد، حالا به مسیرهای شمالی و غربی منتقل شده است.
این حرفها در ظاهر توضیحی درباره مدیریت تجارت خارجی است، اما در عمل نشان میدهد فشار بر مسیرهای جنوبی ایران واقعی شده است. تهران ناچار شده بخشی از تجارت خود را از مسیرهای اصلی دریایی به مسیرهایی منتقل کند که معمولاً کندتر، گرانتر و وابستهتر به هماهنگی با کشورهای همسایهاند.
مسیرهای جایگزین میتوانند برای کالاهای اساسی، دارو، مواد اولیه تولید و بخشی از نیازهای ضروری کشور کمککننده باشند؛ اما نمیتوانند ظرفیت و سرعت بنادر جنوبی و مسیر خلیج فارس را بهطور کامل جبران کنند.
همزمان، گزارشهای رسانههای آمریکایی نشان میدهد محاصره دریایی به یکی از اهرمهای اصلی فشار واشنگتن بر تهران تبدیل شده است.
اکسیوس گزارش داده ایران در پیشنهاد تازه خود خواسته بود ابتدا محاصره دریایی آمریکا لغو شود، تنگه هرمز باز بماند و آتشبس دائمی همراه با تضمینها امضا شود؛ سپس گفتوگو درباره برنامه هستهای در دستور کار قرار گیرد.
اما دونالد ترامپ این درخواست را رد کرده و گفته پایان محاصره را به توافق درباره نگرانیهای هستهای آمریکا مشروط میداند.
گزارشهای آمریکایی همچنین از تغییر مسیر دهها شناور مرتبط با ایران و گیر افتادن میلیاردها دلار نفت ایران روی آب یا در اطراف مسیرهای دریایی خبر دادهاند.
اثر این فشار فقط در دریا نمانده است. بازار ارز ایران هم آن را نشان میدهد. دلار آزاد در تهران به رکورد تاریخی ۱۹۰ هزار تومان رسید و همزمان یورو، پوند، طلا و سکه نیز رکوردهای تازهای ثبت کردهاند. این جهش یعنی بازار، جنگ، محاصره، اختلال در تجارت، کاهش دسترسی به درآمد ارزی و بیاعتمادی به آینده ریال را همزمان قیمتگذاری میکند.
تهران میگوید تجارت متوقف نشده است؛ اما وقتی مسیرهای اضطراری فعال میشوند، گمرکات مرزی سهشیفته میشوند، بخشی از بار جنوب به شمال و غرب میرود و رفع محاصره دریایی به شرط ورود به گفتوگوهای بزرگتر تبدیل میشود، پیام روشن است: فشار دریایی دیگر فقط یک مسئله نظامی نیست؛ وارد قلب تجارت و اقتصاد ایران شده است.