ادامه افت تولید نفت کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، محاصره دریایی جمهوری اسلامی و خروج امارات از اوپک، کارایی این کارتل نفتی برای تنظیم بازارهای جهانی نفت را به شدت زیر سؤال برده است.
آخرین گزارش ماهانه اوپک نشان میدهد تولید روزانه نفت اعضای اوپک نزدیک ۷.۹ میلیون بشکه در ماه مارس نسبت به فوریه کاهش یافته و برآورد جدید شرکت مشاوره انرژی «ریستاد انرژی» نشان میدهد افت تولید روزانه نفت اوپک در ماه آوریل نیز ادامه داشته و یک میلیون بشکه دیگر کاهش یافته است.
پیش از انسداد تنگه هرمز توسط جمهوری در ۹ اسفند (آخر ماه فوریه)، تولید روزانه نفت اوپک حدود ۲۸.۷ میلیون بشکه، معادل ۲۶ درصد از کل تولید نفت جهان بود. همچنین پیش از جنگ ایران، روزانه حدود ۷۰ نفتکش، ۲۰ درصد از نفت و محصولات نفتی مصرفی جهان را از تنگه هرمز ترانزیت میکردند. اکنون هر چند روز یکبار خبری از عبور یک نفتکش از این آبراهه منتشر میشود.
نتیجه اینکه ماه گذشته صادرات نفت و محصولات نفتی کویت، بحرین و قطر متوقف شده و صادرات عراق نیز از ۳.۵ میلیون بشکه به ۲۰۰ هزار بشکه افت کرده که بخش اعظم آن هم از طریق ترکیه و سوریه راهی بازارها میشود.
اگرچه عربستان و امارات خطوط لوله جایگزین تنگه هرمز دارند، اما این خطوط لوله تنها تا حدودی میتواند افت صادرات نفت و محصولات نفتی این دو کشور را جبران کند. برای نمونه طبق برآورد اوپک، تولید روزانه نفت عربستان و امارات در اولین ماه انسداد تنگه هرمز توسط رژیم حاکم ایران، به ترتیب ۲.۳ میلیون بشکه و ۱.۵ میلیون بشکه سقوط کرد و این وضعیت در ماه گذشته تغییر چندانی نداشته است.
نکته دیگر خروج امارات از این کارتل نفتی از ابتدای ماه جاری میلادی است. از سال ۲۰۱۹، قطر، آنگولا و اکوادور نیز اوپک را ترک کرده بودند.
امارات سهمی ۱۲ درصدی در تولید نفت اوپک داشت و خروج این کشور، سهم اوپک در بازارهای جهانی نفت را کاهش خواهد داد؛ خصوصا اینکه امارات ظرفیت تولید مازاد نفت نیز دارد و اگر تنگه هرمز باز شود، روزانه ۱.۵ میلیون بشکه نفت بیشتری از سطح قبل از جنگ راهی بازارها خواهد کرد. بدین ترتیب، دست اوپک و کشورهای همپیمان برای تنظیم بازارهای جهانی نفت بستهتر خواهد شد.
در این میان، افت تولید نفت خود ایران را نیز نباید از یاد برد. جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ، روزانه بیش از ۳.۲ میلیون بشکه تولید نفت داشت که معادل ۱۱ درصد از کل تولید نفت اوپک بود و چهارمین جایگاه را در میان کشورهای عضو از نظر سطح تولید داشت. ایالات متحده آمریکا از ۱۳ آوریل محاصره دریایی جمهوری اسلامی را آغاز کرد و یک مقام نفتی ایران ابتدای ماه مه در گفتوگو با خبرگزاری بلومبرگ کاهش تدریجی تولید نفت کشور را تایید کرد.
اگر ایران نتواند صادرات نفت را ادامه دهد، مجبور است تنها به میزان مصرف داخلی، یعنی روزانه ۱.۶۷ میلیون بشکه نفت تولید کند که به معنی نصف شدن تولید نفت کشور است.
در این میان، خبرگزاری رویترز روز یکشنبه از قول منابع آگاه گزارش داده که اعضای اوپک و کشورهای همپیمان به رهبری روسیه توافق کردهاند از ماه آینده، تولید روزانه نفت را ۱۸۸ هزار بشکه افزایش دهند.
مجوز افزایش تولید نفت کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در اوپک احتمالاً روی کاغذ بماند؛ چرا که این کشورها به خاطر انسداد تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی فعلا توان افزایش تولید ندارند.
قیمتهای جهانی نفت از زمان انسداد تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی ۵۴ درصد افزایش داشته و هماکنون قیمت نفت شاخص برنت بالای ۱۰۸ دلار است.