به رغم جهش ۷۰ درصدی قیمتهای جهانی نفت از زمان انسداد تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، بازارهای جهانی سهام به رغم بروز نوسانات، دچار افت نشده و در برخی موارد حتی رشد نشان میدهد.
قیمت نفت خام برنت در روز پنجشنبه به ۱۲۵ دلار اوج گرفت، در حالی که این رقم اوایل اسفند پارسال و قبل از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی حدود ۷۰ دلار بود.
فاتح بیرول رئیس اجرایی آژانس بینالمللی انرژی با اشاره به اخلال ۱۲ میلیون بشکهای عرضه روزانه نفت در بازارها، شوک نفتی موجود را بدترین بحران از زمان جنگ جهانی دوم و حتی بدتر از بحران ۱۹۷۳ عنوان کرده است؛ زمانی که کشورهای عرب عضو اوپک صادرات نفت به اروپا و آمریکا را به خاطر حمایت قدرتهای غربی از اسرائیل در جنگ با اعراب به شدت محدود کردند و قیمت نفت به یکباره سه برابر شد.
خبرگزاری رویترز درباره علت مقاومت بازار سهام در مقابل جهش قیمت نفت مینویسد باید چندین مؤلفه را در مقایسه شوک نفتی ۱۹۷۳ و بحران کنونی لحاظ کرد؛ چرا که بازار نفت همان چیزی نیست که پنج دهه پیش بود.
برای نمونه در اوایل دهه ۱۹۷۰ مصرف روزانه نفت در جهان حدود ۵۰ میلیون بشکه بود کشورهای عربی تولید روزانه خود را ۵ میلیون بشکه کاهش داده بودند. اکنون مصرف جهانی نفت بیش از دو برابر پنج دهه پیش است؛ به عبارتی کاهش روزانه ۵ میلیون بشکه نفت در اوایل دهه ۱۹۷۰ اهمیت بسیار بیشتری از حال حاضر دارد.
نکته دیگر اینکه اقتصاد جهانی وابستگی کمتری به نفت پیدا کرده است. اگرچه مصرف جهانی نفت بر حسب بشکه افزایش یافته، اما بهعنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی- شاخصی که «شدت مصرف نفت» نام دارد- بهشدت کاهش یافته و حدود یکسوم سطح سال ۱۹۷۳ است.
از طرف دیگر باید اثرات تورمی را هم در نظر داشت؛ بهطوری که برای نمونه در ایالات متحده، سطح عمومی قیمتها از اوایل دهه ۱۹۷۰ تاکنون حدود ۶۵۰ درصد افزایش یافته است. بر این اساس، برآوردهای اقتصادسنجی نشان میدهد که نفت ۱۰۰ دلاری امروز معادل حدود ۵ دلار در سال ۱۹۷۳ است.
طبق برآورد اوپک در دهه ۱۹۷۰، یک شوک ۵۰ درصدی قیمت نفت، حدود ۱ درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا را طی هشت فصل کاهش میداد، در حالی که امروز این اثر احتمالاً تنها حدود ۰.۲ درصد است. حساسیت اقتصاد اروپا و آسیا به افزایش قیمت نفت نیز نهایتا دو برابر آمریکا است، اما با وضعیت پنج دهه پیش بسیار متفاوت است.
این گزارش همچنین به افزایش چشمگیر سهم دیگر انواع انرژی در سبد مصرف انرژی جهان اشاره کرده و میگوید موتورهای محرک رشد اقتصادی جهانی نیز دستخوش تغییر شده؛ بطوری که رقابت فناوری و سرمایهگذاریهای عظیم مرتبط با آن، خصوصا در چین و آمریکا، محرک اقتصاد جهانی است.
رویترز مینویسد البته افزایش قیمت نفت به هر حال تاثیرات منفی خود بر اقتصاد جهانی را دارد، خصوصا اینکه اگر قیمت نفت به سطوح بسیار بالاتر - مثلاً نزدیک به ۲۰۰ دلار - برسد، خطر رکود در آمریکا و جهان میتواند بر نگرانیهای تورمی غلبه کند و به کاهش قیمت سهام، تقویت دلار و افت بازده اوراق منجر شود.