چند ساعت مانده به پایان ضربالاجل دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، برای دستیابی به یک توافق میان تهران و واشنگتن، طرفین روز سهشنبه ۱۸ فروردین با میانجیگری پاکستان مذاکرات خود را پیش میبرند.
این ضربالاجل ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه به وقت تهران پایان میگیرد و ترامپ اعلام کرده که در صورت شکست مذاکرات، پلها و نیروگاهها در ایران ویران خواهد شد.
رضا امیری مقدم، سفیر جمهوری اسلامی در پاکستان، سهشنبه با انتشار پیام کوتاهی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تلاشهای پاکستان به مرحله «حیاتی و بسیار حساس» رسیده است.
پاکستان در روزهای اخیر، تلاشهای بسیاری برای میانجیگری میان آمریکا و جمهوری اسلامی انجام داده و همزمان ترکیه و مصر نیز به سهم خود در این زمینه در تلاش بودهاند.
چه طرحی روی میز است؟
ترامپ عصر دوشنبه در یک نشست خبری در کاخ سفید از دریافت پیشنهادهای ارائه شده از سوی جمهوری اسلامی خبر داد و آنها را «گامی مهم، اما ناکافی» خواند.
او به خبرنگاران گفت که جمهوری اسلامی باید با ایالات متحده به توافقی برسد که برای او قابل قبول باشد، و عبور آزاد نفت از تنگه هرمز باید بخشی از آن باشد.
ساعاتی قبل از آن، خبرگزاری دولتی ایرنا در ایران از ارسال طرح تهران در مورد «خاتمه جنگ» خبر داده و نوشته بود که «پس از دو هفته بررسیهای همه جانبه، ایران پاسخ خود به پیشنهاد آمریکا برای خاتمه جنگ را به پاکستان منعکس کرده است.»
بر اساس گزارش این خبرگزاری، این پاسخ ۱۰ ماده دارد و جمهوری اسلامی «با توجه به تجارب پیشین، ضمن رد آتشبس، بر ضرورت خاتمه دائم جنگ با رعایت ملاحظات ایران» تاکید کرده است.
ایرنا مجموعه خواستههای جمهوری اسلامی در این پاسخ را شامل «پایان درگیریها در منطقه، پروتکل عبور و مرور امن از تنگه هرمز، بازسازی و رفع تحریمها» اعلام کرد.
در روزهای اخیر مقامات جمهوری اسلامی بر ضرورت تدوین «پروتکل عبور و مرور امن» از تنگه هرمز سخن میگویند، این در حالی است که عبور و مرور کشتیهای تجاری بینالمللی از این تنگه پیش از آن که از سوی سپاه پاسداران عملاً بسته شود، با مشکلی مواجه نبود.
پیشنهاد پاکستان چیست؟
دوشنبه صبح، خبرگزاری رویترز گزارش داد که ایالات متحده و جمهوری اسلامی طرحی از سوی پاکستان برای پایان دادن به درگیریها دریافت کردهاند که میتواند تنگه هرمز را بازگشایی کند.
این خبرگزاری بر اساس اظهارات یک منبع آگاه که نامش را فاش نکرده، نوشت این طرح رویکردی دو مرحلهای را ترسیم میکند: آتشبس فوری و سپس یک توافق جامع.
بر اساس این پیشنهاد، آتشبس بلافاصله اجرایی و تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد. سپس ۱۵ تا ۲۰ روز برای نهاییسازی یک توافق گستردهتر در نظر گرفته میشود.
این توافق که بهطور موقت «توافق اسلامآباد» نامگذاری شده، شامل یک چارچوب منطقهای برای تنگه خواهد بود، با مذاکرات حضوری نهایی در اسلامآباد.
اما ساعتی پس از انتشار این گزارش رویترز، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی روز دوشنبه در گفتوگو با رویترز تأیید کرد که تهران این طرح را دریافت کرده و در حال بررسی آن است.
او که نامش فاش نشده، گفت تهران حاضر نیست تنگه هرمز را در ازای «آتشبس موقت» پیشنهادشده از سوی میانجیگران باز کند و واشنگتن را «فاقد آمادگی برای یک آتشبس دائم» میداند.
طرح «آتشبس ۴۵ روزه» چه بود؟
قبل از گزارش رویترز، وبسایت خبری اکسیوس در بامداد دوشنبه از یک طرح دیگری خبر داده بود که از سوی سه میانجی شامل «پاکستان، مصر و ترکیه» تدوین شده بود.
بر اساس این گزارش، این طرح نیز دو مرحلهای بود که مرحله اول آن، شامل یک آتشبس احتمالی ۴۵ روزه بود و طی آن درباره پایان دائمی جنگ مذاکره میشد. یکی از منابع آگاه گفت در صورت نیاز به زمان بیشتر برای مذاکرات، امکان تمدید آتشبس وجود دارد.
مرحله دوم توافق نیز شامل دستیابی به توافقی برای پایان دادن دائمی به جنگ بود.
اکسیوس نوشت که میانجیها معتقدند بازگشایی کامل تنگه هرمز و حل مسئله اورانیوم با غنای بالای ایران، چه از طریق خروج آن از کشور یا رقیقسازی، تنها در چارچوب یک توافق نهایی ممکن است.
موانع مذاکرات چیست؟
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی سهشنبه نسبت به «قطعیت روند مذاکرات به سمت مثبت» ابراز تردید کرد. او با این حال تأیید کرد که همچنان «تبادل پیامها ادامه دارد.»
بر اساس گزارشها، چالشهای اصلی مذاکرات کنونی، کار روی اقدامات اعتمادسازی است که ایران باید در زمینه بازگشایی تنگه هرمز و ارائه ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود انجام دهد.
همچنین جمهوری اسلامی که تاکنون با سیاست اصلی دولت ترامپ مبنی بر «غنیسازی صفر» در ایران موافقت نکرده، به دنبال تضمینهای از سوی آمریکاست مبنی بر اینکه آتشبس موقتی نخواهد بود و جنگ در آینده، از سر گرفته نمیشود.
در حاشیه این مذاکرات، اسرائیل و کشورهای عربی منطقه نیز نگرانیهایی دارند.
اسرائیل موضوعاتی چون برنامه موشکی و حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتیاش را نیز مهم میداند.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک حاکم امارات، گفته است که هر راهحل سیاسی برای این جنگ، باید «عدم تکرار تجاوز» جمهوری اسلامی به کشورهای همسایه خود را تضمین کند.
