سال ۱۴۰۴ برای ایران سالی پرتنش و سرشار از نقض حقوق بشر بود. از بازداشت گسترده فعالان، معترضان و اقلیتهای قومی و مذهبی گرفته تا اعدامها و محدودیت شدید آزادی بیان و تجمعات، تصویر جامعهای تحت فشار شدید و کنترل امنیتی کامل را ترسیم میکند.
گزارش تفصیلی وبسایت حقوق بشری هرانا، حاکی از آن است که سال ۱۴۰۴ نقطه عطفی در سرکوب اجتماعی و سیاسی ایران بوده است. گستره جغرافیایی بازداشتها، شدت سرکوب و همزمانی محدودیتها در حوزههای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، حکایت از یک نظام کنترل قوی و بیوقفه دارد.
تجمعات و اعتصابات که عمدتاً ناشی از تضییع حقوق اقتصادی و اجتماعی بودند، با واکنش شدید امنیتی مواجه شدند. در کنار این، روند افزایشی اعدامها و ادامه نقض حقوق کودکان و زنان، نشان میدهد که چشمانداز حقوق بشر در ایران همچنان پرچالش و نگرانکننده باقی مانده است.
هرانا در گزارشی تفصیلی خود با مرور موارد نقض حقوق بشر در سال ۱۴۰۴، از بازداشت دستکم ۷۸ هزار و ۹۰۷ شهروند به دلایل عقیدتی، سیاسی یا خلاف اصول حقوق بشری خبر داده است.
بر اساس این گزارش بیشترین تمرکز بازداشتها بر حوزه آزادی اندیشه و بیان بود که شامل ۷۸ هزار و ۱۲۶ نفر میشود.
در این میان ضرب و شتم، احضار به نهادهای امنیتی و قضایی، تفتیش منازل، اعمال فیلترینگ و اجرای احکام حبس، از جمله ابزارهای سرکوب بوده است.
اعتراضات سراسری دی ماه و بهمن ماه ۱۴۰۴، یکی از پیچیدهترین موجهای اعتراضی دو دهه اخیر بود. در این دوره، دستکم شش هزار و ۷۲۸ معترض، از جمله ۲۳۶ کودک کشته شدند و بیش از ۲۵ هزار و ۸۷۷ نفر نفر دچار جراحات شدید شدند.
این آمار البته برآوردی حداقلی از میزان کشتهشدگان در اعتراضهای دیماه است و برخی برآوردهای غیررسمی آمار کشتهشدگان را بین ۳۰ تا ۴۰ هزار تن میداند و رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ هم تا کنون چندین بار به آماری تا سقف ۳۶ هزار تن اشاره کرده است.
در همین حال به گزارش هرانا، مجموع بازداشتها در اعتراضهای اخیز هم به ۵۳ هزار و ۷۷۷ نفر رسیده است. این اعتراضات در ۲۰۳ شهر از ۳۱ استان کشور رخ داد و بیش از نیمی از جمعیت ایران در معرض این سرکوب قرار گرفتند.
تجمعات اعتراضی به نقض حقوق اجتماعی و اقتصادی نیز در سال ۱۴۰۴ شاخص بوده است. به گزارش هرانا، دستکم دو هزار و ۵۵۱ تجمع اعتراضی در سال گذشته ثبت شده که شامل ۷۲۴ تجمع کارگری، ۷۵۷ تجمع صنفی، ۷۹۳ تجمع در حوزه اندیشه و بیان، ۴۰ تجمع در حوزه حق تحصیل و ۳۲ تجمع محیط زیست بوده است.
علاوه بر این، ۲۰۵ تجمع توسط شهروندانی که عمدتاً مالباخته یا افرادی با حقوق تضییع شده بودند، برگزار شد. همچنین ۴۱ اعتصاب صنفی و ۳۹۰ اعتصاب کارگری نیز گزارش شده است.
آزار و نقض حقوق زنان و کودکان
همچنین بر اساس گزارش هرانا دستکم ۲۳ هزار و ۵۳۸ مورد کودکآزاری، و بازداشت ۳۴۳ فرد زیر ۱۸ سال ثبت شده است. ازدواج دختران زیر ۱۵ سال نیز ادامه دارد و در سالهای اخیر روند صعودی داشته است. از مادران زیر ۱۹ سال بیش از ۶۹ هزار نوزاد متولد شدهاند.
هرانا همچنبن به ثبت بیش از ۱۰ هزار کودک کار در سال ۱۴۰۴ اشاره کرده است.
زنان نیز در این سال با چالشهای جدی، از جمله قتل و خشونت خانگی روبهرو بودهاند و براساس آمار ۱۰۵ مورد قتل، ۶۸ مورد تجاوز و آزار جنسی، ۱۸۰ مورد خشونت خانگی و بازداشت زنان به ثبت رسیده است.
همچنین محدودیتهای اجتماعی از جمله حجاب اجباری، همچنان در این سال منجر به بازداشت و احضار فعالان زن شده است.
افزایش میزان اعدامها نسبت به پنج سال گذشته
اعدامها نیز در سال ۱۴۰۴ روند صعودی داشتهاند؛ دستکم دو هزار و ۴۸۸ نفر از جمله ۶۳ زن و دو کودک-مجرم در سال ۱۴۰۴ اعدام شدهاند که 13 مورد از این احکام در ملأعام اجرا شده است.
این ارقام نشاندهنده افزایش قابل توجه اعدامها نسبت به پنج سال گذشته است.
اقلیتهای قومی و مذهبی نیز در این سال هدف فشارهای شدید قرار گرفتند؛ ۲۰۷ شهروند با خاستگاه قومی و ۱۶۹ شهروند از اقلیتهای مذهبی بازداشت شدند و احکام سنگین حبس، تبعید و جریمه نقدی دریافت کردند.
این گزارش همچنین به وضعیت بحرانی زندانیان، خشونتهای فیزیکی، محرومیت از خدمات پزشکی و تهدیدهای امنیتی اشاره دارد و تأکید میکند که بسیاری از موارد نقض حقوق بشر در مناطق محروم یا تحت کنترل شدید امنیتی هنوز ثبت نشدهاند.