سازمان حقوق بشر ایران، در گزارشی که روز ۲۶ اسفند منتشر کرده، یادآور شده که همزمان با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، وضعیت زندانهای کشور بهشدت بحرانی شده و زندانیان با کمبود غذا، دارو، شرایط غیربهداشتی و محدودیتهای شدید مواجهاند.
شرایطی که بر اساس گزارش این سازمان در برخی موارد به مرگ زندانیان انجامیده است.
همزمان با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران «از ۹ اسفند ۱۴۰۴»، وضعیت زندانهای کشور «بهشدت بحرانی و نگرانکننده» شده و «الگوی گستردهای از نقض حقوق بشر در حال شکلگیری است.»
براساس گزارش سازمان حقوق بشر ایران، مشکلاتی نظیر کمبود شدید موادغذایی، تعطیلی فروشگاههای زندان، قطع یا محدودیت دسترسی به آب گرم و برق، فقدان خدمات درمانی، شرایط غیربهداشتی، تراکم جمعیت و همچنین انتقالهای اجباری و نامشخص زندانیان به مکانهای دیگر، در بسیاری از زندانها مشاهده میشود.
در برخی موارد، این وضعیت به اعتراض و اعتصاب غذای جمعی زندانیان انجامیده و دستکم یک مورد مرگ ناشی از عدم رسیدگی پزشکی نیز ثبت شده است.
در زندان اوین، بهویژه در بند هفت که محل نگهداری زندانیان سیاسی و عقیدتی است، منابع از شیوع بیماری و نبود دارو خبر میدهند. همچنین دسترسی به آب گرم قطع شده و برق تنها از طریق ژنراتور تأمین میشود و جیرهبندی غذا اعمال شده است.
در زندان قزلحصار کرج، زندانیان واحد ۲ در اعتراض به شرایط موجود دست به اعتصاب غذا زدهاند. این واحد محل نگهداری محکومان سنگین، از جمله محکومان به اعدام در پروندههای مواد مخدر است.
پیشتر نیز بیش از هزار و ۵۰۰ زندانی این واحد در اعتراض به مجازات اعدام اعتصاب کرده بودند که در پی آن، مقامها وعده توقف اعدامهای مرتبط با مواد مخدر را دادهاند.
در زندان تهران بزرگ، پس از حملات هوایی به اطراف زندان، وضعیت بهشدت وخیمتر شده و زندانیان با کمبود شدید آب، غذا و امکانات اولیه، قطع مکرر برق و نبود گاز مواجهاند. همچنین گزارش شده خانوادههایی که برای کمکرسانی مراجعه کرده بودند، با تیراندازی هوایی متفرق شدهاند.
در زندان عادلآباد شیراز، وضعیت بهداشتی بهشدت بحرانی است؛ از غذای مانده تا مشکلات فاضلاب و قطع آب گرم. همچنین گزارشهایی از انتقال زندانیان سیاسی به مکانهای نامعلوم و کاهش زمان هواخوری به نیمساعت در روز وجود دارد.
در زندان مرکزی رشت، دهها بازداشتشده جدید در شرایط ایزوله نگهداری میشوند و کنترل زندان به نیروهای سپاه پاسداران سپرده شده است. به گفته منابع، شماری از مأموران بهدلیل سرپیچی از دستور بازداشت شدهاند و دستکم ۱۳ زندانی سیاسی نیز در روزهای ابتدایی جنگ به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند.
در زندان قزوین، حضور گسترده نیروهای امنیتی فضای زندان را متشنج کرده و فروشگاه زندان تعطیل شده است. همچنین گزارشهایی از بدرفتاری مأموران و حتی سوءاستفاده مالی از زندانیان، از جمله تخلیه موجودی کارتهای بانکی آنها، منتشر شده است.
در زندان قم، شرایط از سایر زندانها نیز بحرانیتر گزارش شده است. این زندان تحت کنترل نیروهای ویژه قرار دارد و با تراکم بالا، درگیریهای خشونتآمیز و نبود رسیدگی پزشکی مواجه است. در همین زندان، یک زندانی به نام حامد عباسزاده بهدلیل عدم دسترسی به خدمات درمانی و بیماری دیابت جان خود را از دست داده است.
در مناطق کردنشین، از جمله مریوان و سنندج، زیرساختهای زندان آسیب دیده یا عملاً از بین رفته و زندانیان به شهرهای دیگر منتقل میشوند.
در مجموع، گزارشها نشان میدهد که با نظامیشدن فضای زندانها و کاهش نظارتهای معمول، وضعیت زندانیان، بهویژه زندانیان سیاسی، بهطور چشمگیری وخیمتر شده و نگرانیها درباره نقض گسترده حقوق بشر افزایش یافته است.
پیشتر محمد مقیمی، وکیل دادگستری که در دو دهه اخیر وکالت بسیاری از پروندههای حقوق بشری را به عهده داشته، از شرایط وخیم زندان تهران بزرگ در فشافویه خبر داده و گفته بود که گزارشها حاکی از «اقدامات غیرانسانی و خطرناک در زندان تهران بزرگ است.»
آقای مقیمی در پستی در شبکه اینستاگرام هشدار داده بود که «جان زندانیان در خطر جدی قرار گفته است» و از خانوادههای آنان خواسته است که برای پیگیری وضعیت عزیزان خود اقدام کنند.
این وکیل دادگستری که در سالهای اخیر در خارج از ایران به سر میبرد، با استناد به اطلاعات دریافتی، گفته بود که مأموران زندان در حال جوش دادن میلههای اضافی روی درهای سالنها و محبوس کردن کامل زندانیان هستند.»
او همچنین گفته بود که برخی گزارشها از «ترک زندان توسط مسئولان» خبر میدهند و بیم آن میرود که از زندانیان به عنوان سپر انسانی استفاده شود.
آقای مقیمی هشدار داده بود که «در صورت بروز هرگونه حادثه، نگرانی جدی از محبوس ماندن زندانیان وجود دارد.»
همچنین در پیامی از زندان تهران بزرگ که به تازگی در اختیار صدای آمریکا قرار گرفته بود، یکی از بازداشتشدگان اعتراضهای دی ماه که پس از عملیات نظامی اخیر از زندان اوین به زندان تهران بزرگ منتقل شده بود، از شرایط وخیم زندانیان در این زندان خبر داده و گفته بود در حالی که در این زندان از دسترسی زندانیان به دارو و اقلام پزشکی ممانعت میشود، موارد مخدر به وفور و به آسانی در دسترس قرار دارد.