دیدبان حقوق بشر اعلام کرد نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی پس از تشدید اعتراضات سراسری و گسترش خیزش ملّی در ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶)، دست به کشتار گسترده و بیسابقه معترضان و شهروندان زدهاند.
به گفته این سازمان، هزاران معترض و رهگذر در سراسر ایران کشته شدهاند، اما قطعی شدید ارتباطات و اینترنت مانع از روشن شدن ابعاد واقعی این جنایات شده است.
بر اساس یافتههای دیدبان حقوق بشر، نیروهای حکومتی پس از ۱۸ دی بهصورت هماهنگ و سازمانیافته سرکوب مرگبار را تشدید کرده و در بسیاری از استانها از سلاح گرم علیه معترضان غیرمسلح استفاده کردهاند.
بررسی شواهد نشان میدهد شمار زیادی از قربانیان با اصابت گلوله به سر و بالاتنه کشته یا مجروح شدهاند. مقامهای حکومت که رسانهها از آنان نقل قول کردهاند، بهطور ضمنی به رسیدن شمار کشتهشدگان به چند هزار نفر اذعان کردهاند.
لاما فقیه، مدیر برنامه دیدبان حقوق بشر، با توصیف این وقایع گفت: «کشتار جمعی معترضان از ۱۸ دی بیسابقه است و بار دیگر نشان میدهد حاکمانی که مردم خود را قتلعام میکنند، تا زمانی که پاسخگو نشوند به ارتکاب جنایت ادامه خواهند داد.»
او خواستار برگزاری فوری نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل برای تمرکز بر پاسخگویی و نقض حقوق بشر در ایران شد.
شواهد میدانی و آمار تکاندهنده
دیدبان حقوق بشر بین ۲۲ تا ۲۴ دی با ۲۱ نفر از شاهدان عینی، بستگان قربانیان، روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر و کادر درمان گفتوگو کرده و دهها تصویر، ویدئو، پیام صوتی و شهادت را بررسی کرده است.
همچنین ۵۱ عکس و ویدئوی تأییدشده از نقاط مختلف ایران تحلیل و با کارشناسان پزشکی قانونی مستقل درباره آن گفتوگو شده است.
با وجود محدودیتهای شدید ارتباطی، این سازمان توانسته شواهد کشتار معترضان را در استانهایی از جمله تهران، البرز، کرمانشاه، خراسان رضوی، گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی و مازندران مستند کند.
یکی از شاهدان گفته است: «این روزها هر کسی را میبینی، یکی از نزدیکانش کشته یا زخمی شده است.»
تهران؛ صدها جسد در کهریزک
در تهران، ویدئوهای تأییدشده نشاندهنده فضای کاملاً نظامیشده و استفاده گسترده از سلاح گرم است.
تصاویر منتشرشده از مرکز پزشکی قانونی کهریزک (در جنوب تهران) بین ۲۱ تا ۲۳ دی، دستکم ۴۰۰ جسد یا کیسه جسد را نشان میدهد؛ آماری که به گفته دیدبان حقوق بشر کمتر از واقعیت است، زیرا اجساد روی هم انباشته شده بودند.
شاهدان از وجود هزاران جسد در سالنهای بزرگ بهشتزهرا نیز خبر دادهاند.
گزارشها حاکی است همه اجساد با لباس غیرنظامی بودهاند و بسیاری آثار اصابت گلوله، ساچمه فلزی یا جراحات باز داشتهاند. برخی هنوز تجهیزات پزشکی مانند پدهای قلبی یا لوله تنفسی داشتند.
استانهای دیگر؛ «منطقه جنگی»
گزارشها از گیلان حاکی از کشتهشدن دهها نفر در جریان اعتراضات در شهرهای کوچک این استان، از جمله اطراف فومن است. یکی از منابع محلی گفته است پدرش تنها در یک شهر کوچک گیلان، ۱۵ تا ۲۰ نفر از کشتهشدگان را میشناخته است. همچنین یک منبع پزشکی که اطلاعات خود را در اختیار دیدبان حقوق بشر قرار داده، اعلام کرده نیروهای امنیتی در رشت، مرکز استان گیلان، شمار زیادی از شهروندان را با شلیک گلوله کشتهاند.
در مازندران، شاهدان از حضور سنگین نیروهای امنیتی و تیراندازی مداوم در شامگاه ۱۸ دی در آمل خبر دادهاند. گزارشهای دیگر نیز از واکنش مرگبار نیروهای سرکوب به اعتراضات در آمل، ساری و بابل حکایت دارد؛ بهطوریکه به گفته یکی از شاهدان، «در آمل افراد زیادی کشته شدهاند، اما خبر آن به بیرون درز نکرده است.»
در کهگیلویه و بویراحمد نیز بنا بر شهادتها، نیروهای حکومتی با تیربار سنگین، شاتگان و سلاح جنگی به معترضان شلیک کردهاند. یک شاهد گفته است روز ۲۰ دی در محوطه استانداری یاسوج دستکم ۲۵ جسد را دیده و شمار زیادی از مجروحان نیز بر اثر اصابت ساچمههای فلزی از ناحیه چشم آسیب دیده بودند.
در استان مرکزی، نیروهای سرکوبگر در ۱۸ دی اعتراضات در محلات را با گاز اشکآور و شاتگان سرکوب کردند. یک شاهد از مشاهده چند مجروح، از جمله یک نوجوان زیر ۱۸ سال با جراحات ساچمهای در صورت خبر داده و گفته است در همان شب دو نفر کشته شدند؛ یکی نوجوانی ۱۵ یا ۱۶ ساله که هنگام بالا رفتن از دیوار ساختمان اطلاعات هدف گلوله قرار گرفت و دیگری مردی که با شلیک به سر جان باخت.
در کرمانشاه شاهدان از «منطقه جنگی با تیراندازی بیوقفه» سخن گفتهاند. بر اساس گزارشها، تنها در یک بیمارستان این شهر، نزدیک به ۳۰۰ نفر بدون علائم حیاتی در یک روز پذیرش شدهاند.
در مشهد نیز گزارشها از انتقال دهها تا صدها جسد به بیمارستانها حکایت دارد و یک منبع پزشکی از ورود حدود ۱۵۰ جسد تنها به یک بیمارستان در چند ساعت خبر داده است.
فشار بر خانوادهها و پنهانکاری
دیدبان حقوق بشر اعلام کرد مقامها با تحویل ندادن اجساد، دفن اجباری و مخفیانه، جلوگیری از مراسم خاکسپاری و اعمال فشار بر خانوادهها تلاش کردهاند ابعاد کشتار را پنهان کنند.
در مواردی، خانوادهها مجبور شدهاند برای تحویل جسد، ادعا کنند عزیزانشان عضو بسیج بودهاند یا هزینههای سنگین بپردازند.
نقض آشکار حقوق بینالملل
این سازمان تأکید کرد استفاده گسترده و مرگبار از سلاح گرم علیه معترضان غیرمسلح، نقض صریح اصول سازمان ملل درباره استفاده از زور و سلاح گرم و مصداق استفاده غیرقانونی و عامدانه از نیروی مرگبار بهعنوان سیاست حکومتی است.
همچنین به گفته این سازمان قطعی اینترنت و محدودیت شدید رسانهها، نقض آشکار آزادی بیان محسوب میشود و باید فوراً پایان یابد.
درخواست اقدام فوری بینالمللی
دیدبان حقوق بشر از کشورهای عضو سازمان ملل خواست نشست ویژه شورای حقوق بشر را فوراً برگزار کرده و از هیأت حقیقتیاب مستقل سازمان ملل درباره ایران بخواهند تحقیق ویژهای درباره این وقایع انجام دهد و شواهد را برای پیگرد قضایی عاملان در سطوح عالی حفظ کند.
لاما فقیه گفت: «تصاویر خانوادههایی که میان صدها کیسه جسد به دنبال عزیزانشان میگردند، باید وجدان جهان را تکان دهد تا عاملان این جنایات، از جمله در بالاترین سطوح، پاسخگو شوند.»